Nispi ve Maktu Damga Vergisi Farkı Nedir?
İçindekiler9
- 01Nispi damga vergisi nedir?
- 02Maktu damga vergisi nedir?
- 03Kâğıdın mahiyeti nasıl belirlenir?
- 04Tek kâğıtta birden fazla işlem varsa ne olur?
- 05Damga vergisi işleme mi, kâğıda mı bağlıdır?
- 06Resmi daire ile yapılan kâğıtlarda sorumluluk kime geçer?
- 07Sözleşme hazırlarken damga vergisi neden önceden kontrol edilir?
- 08Damga vergisi nasıl ödenir?
- 09Sık yapılan hatalar
Nispi damga vergisi, kâğıtta yazılı para tutarı üzerinden orantılı olarak hesaplanır; maktu damga vergisi ise kâğıdın tutarına bakılmaksızın kâğıt başına sabit bir miktar olarak alınır. Hangi esasın uygulanacağı kâğıdın adına değil, taşıdığı hükme bağlıdır; bu yüzden 488 sayılı Kanun'da önce kâğıdın mahiyeti tayin edilir.
Nispi damga vergisi nedir?
Nispi vergide kâğıtta belli bir para tutarı yer alır ve vergi bu tutara uygulanan orantı ile bulunur. Sözleşmeler, taahhütnameler, ihale kararları ve kira kontratları gibi bedel içeren kâğıtlar bu grubun tipik örnekleridir. Tutar büyüdükçe vergi de büyür; ancak nispi vergide üst sınır uygulaması vardır. Hangi kâğıtlarda azami tutarın devreye girdiği, kanuna ekli tabloda ve ilgili hükümlerde belirtilir. Bu nedenle bedelli bir sözleşmede önce nispi esasın uygulanıp uygulanmadığına, sonra azami sınırın bulunup bulunmadığına bakılır.
Maktu damga vergisi nedir?
Maktu vergide tutar kâğıdın değerine bağlı değildir. Kâğıtta para ile ifade edilebilen bir değer yoksa ya da kanun belirli bir kâğıt için sabit tutar öngörmüşse, kâğıt başına kanundaki tutar kadar vergi alınır. Maktu verginin hesabı kolaydır, ancak zor olan kısım kâğıdın gerçekten bu gruba girip girmediğinin tespitidir. Tutarlar kanuna ekli tabloda gösterilir ve zaman içinde güncellenebildiği için hesap yapılırken güncel tablo kullanılmalıdır.
Kâğıdın mahiyeti nasıl belirlenir?
- Önce kâğıdın damga vergisinin konusuna girip girmediğine bakın; kanunda ve ekli tablolarda sayılan kâğıtlar vergiye tabidir.
- Kâğıdın başlığına değil, taşıdığı hükme bakın. Aynı adı taşıyan iki kâğıt farklı hükümler içeriyorsa farklı vergilendirilebilir.
- Kâğıtta para ile ifade edilmiş bir tutar bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Tek kâğıtta birden fazla işlem olup olmadığına bakın.
- Kâğıt başka bir kâğıda atıf yapıyorsa atıf yapılan kâğıdın verginin matrahına etkisini değerlendirin.
- Uygulanacak esası, yani nispi ya da maktu vergiyi belirleyin; nispi ise azami tutar sınırını kontrol edin.
- Son olarak mükellefi ve ödeme yöntemini tespit edin.
Tek kâğıtta birden fazla işlem varsa ne olur?
Uygulamada tek bir kâğıt birden fazla hüküm taşıyabilir; örneğin hem bir taahhüt hem de bir teminat içerebilir. Bu durumda her hükmün ayrı vergilendirilmesi mi gerektiği, yoksa kâğıdın tek bir vergiye mi tabi olduğu kanundaki özel kurala göre belirlenir.
Damga vergisi işleme mi, kâğıda mı bağlıdır?
Damga vergisi kâğıt üzerinden alınan bir vergidir; işlemin kendisinden değil, işlemi gösteren kâğıdın düzenlenmesinden doğar. Bu yüzden aynı ekonomik işlem, kâğıda bağlanmadan yapılırsa damga vergisi doğmaz; kâğıda bağlandığında ise kâğıdın taşıdığı hükme göre vergilendirilir. Mahiyet tayininin bu kadar önemli olmasının nedeni budur: vergilendirilen şey işlem değil, kâğıttır.
Resmi daire ile yapılan kâğıtlarda sorumluluk kime geçer?
Damga vergisinde mükellef, kural olarak kâğıdı düzenleyen veya imzalayan taraflardır. Ancak taraflardan biri resmi daire olduğunda vergi sorumluluğu diğer tarafa geçebilir. Bu nedenle ihale sözleşmesi gibi kamu kurumlarıyla yapılan kâğıtlarda kimin mükellef, kimin sorumlu olduğu ayrı bir soru olarak değerlendirilmelidir.
Sözleşme hazırlarken damga vergisi neden önceden kontrol edilir?
Bir sözleşmenin damga vergisi, imzalandığı anda belirlenir ve sonradan düzeltilmesi zordur. Sözleşme hazırlanırken bedelin kâğıtta yer alıp almadığı, tek bir kâğıtta birden fazla işlemin bulunup bulunmadığı ve başka bir kâğıda atıf yapılıp yapılmadığı vergi bakımından belirleyicidir. Örneğin aynı başlığı taşıyan iki kâğıttan biri bedelli bir taahhüt içeriyorsa, diğeri yalnızca bilgi veriyorsa, ikisi farklı esaslara göre vergilendirilebilir. Bu nedenle damga vergisi kontrolü, imza aşamasından önce rutin bir adım olmalıdır.
Damga vergisi nasıl ödenir?
Verginin ödenmesi kâğıdın türüne ve düzenlenme biçimine göre farklı yollarla yapılabilir. Bazı kâğıtlar için vergi beyanname ile bildirilir ve ödenir, bazılarında ise makbuz karşılığı ödeme gibi başka yöntemler kullanılır. Ödeme yöntemi seçiminde kâğıdın mahiyeti ve vergiyi ödeyecek kişi belirleyici olur.
Sık yapılan hatalar
- Kâğıdı başlığına bakarak sınıflandırmak; oysa belirleyici olan taşıdığı hükümdür.
- Kâğıdın kanuna ekli tabloda hangi esasa bağlandığına bakmadan yalnızca tutar içerip içermediğine göre nispi ya da maktu saymak.
- Nispi vergide azami tutar sınırını kontrol etmeden hesaplama yapmak.
- Tek kâğıtta birden fazla işlem bulunduğunu fark etmeyip vergiyi yalnızca ilk işlem üzerinden hesaplamak.
- Başka bir kâğıda atıf yapan belgede matrahı yanlış kurmak.
- Resmi daire ile yapılan kâğıtlarda sorumluluğu yanlış tarafa yüklemek.
True Eğitim'de YMM Musa İnci'nin verdiği Damga Vergisi Kanunu eğitimi bu ayrımı örnek kâğıtlar üzerinden uygulamalı işler. Programda verginin konusu, kâğıtların kapsamı, mükellef, kâğıtların mahiyetlerinin tayini ve verginin ödenmesi yer alır; tek kâğıtta birden fazla işlem, atıf yapılan kâğıtlar ve resmi daire ile yapılan kâğıtlarda sorumluluk gibi sık karışan konular çalışılır.
Bu rehberin eğitimi
Damga Vergisi Kanunu Eğitimi
Damga Vergisi Kanunu hakkında sık sorulanlar
01Kâğıtların mahiyet tayini neden kritik?
Verginin doğru hesaplanması kâğıdın mahiyetine bağlıdır: tek kâğıtta birden fazla işlem, atıf yapılan kâğıtlar ve nispi/maktu ayrımı en çok hata yapılan alanlardır; eğitimde örneklerle çözülüyor.
02Azami damga vergisi tutarı anlatılıyor mı?
Nispi vergide üst sınır uygulamasının mantığı ve hangi kâğıtlarda devreye girdiği örnek hesaplamalarla gösteriliyor; adayın bu sınırı hangi sorularda arayacağı ayrıca anlatılıyor.
03Sözleşme örnekleri üzerinden mi ilerleniyor?
Evet. Uygulamada sık karşılaşılan sözleşme tipleri üzerinden verginin hesaplanması ve ödenmesi işleniyor; her örnekte önce kâğıdın mahiyeti belirlenip ardından vergi hesabına geçiliyor.
04Bu eğitim YMM sınavına nasıl hazırlıyor?
Kanunun tamamı yerine sınavda soru çıkma ihtimali yüksek konu başlıkları derinlemesine işleniyor; kâğıdın mahiyetini tayin etme becerisi sınav sorularının kurgusuna uygun biçimde çalışılıyor.
05Nispi ve maktu vergi ayrımı eğitimde nasıl ele alınıyor?
Kâğıdın taşıdığı hükme göre hangi esasın uygulanacağı örnek kâğıtlar üzerinden gösteriliyor; aynı başlığı taşıyan iki kâğıdın farklı hükümler içerdiğinde farklı vergilendirilebileceği ayrıca gösteriliyor.

