Veraset ve İntikal Vergisi Nedir, Kimler Öder?

YMM Musa İnci · güncelleme
İçindekiler10
  1. 01Verginin konusu nedir?
  2. 02Kimler mükelleftir?
  3. 03Muafiyet (m.3) ile istisna (m.4) arasındaki fark nedir?
  4. 04Matrah ve değerleme nasıl yapılır?
  5. 05Şirket hissesi ve banka hesapları nasıl değerlenir ve bildirilir?
  6. 06Vergi tarifesi nasıl okunur?
  7. 07Beyanname nereye ve ne zaman verilir?
  8. 08Beyanname verilmezse ya da vergi ödenmezse ne olur?
  9. 09Bir intikalde vergi hesabı nasıl yapılır?
  10. 10Sık yapılan hatalar

Veraset ve intikal vergisi, 7338 sayılı Kanun'a göre bir kişinin ölümüyle malvarlığının mirasçılara geçmesi (veraset yoluyla intikal) veya bir malın karşılıksız olarak bir kişiden diğerine geçmesi (ivazsız intikal; bağış ve hibe) üzerinden alınan servet vergisidir. Vergiyi, malvarlığını edinen mirasçı veya bağışı alan kişi öder.

Verginin konusu nedir?

Kanun verginin konusunu iki başlıkta ele alır: veraset yoluyla intikaller ve ivazsız intikaller. Veraset yoluyla intikal, ölüm nedeniyle mirasçılara veya vasiyet lehtarlarına geçen malvarlığıdır. İvazsız intikal ise karşılığında bir bedel ödenmeden yapılan bağış, hibe ve benzeri geçişleri kapsar. Bu ayrım hem mükellefin hem de matrahın belirlenmesinde farklı sonuçlar doğurduğu için ilk soru, intikalin hangi türde olduğudur.

Kimler mükelleftir?

Veraset yoluyla intikalde mükellef, mirastan pay alan kişilerdir. İvazsız intikalde ise karşılıksız olarak malvarlığına kavuşan kişidir. Mükellefiyet tam veya dar olabilir; tam mükellefiyette Türkiye içindeki ve dışındaki mal varlığı, dar mükellefiyette ise yalnızca Türkiye'deki mal varlığı vergiye tabi tutulur. Hangi durumda hangi mükellefiyetin geçerli olacağı kanundaki ölçütlere göre belirlenir.

Muafiyet (m.3) ile istisna (m.4) arasındaki fark nedir?

Bu ikisi sık karıştırılır ama farklı mekanizmalardır. VİVK m.3, belirli amaçlarla kurulan kurumlara yapılan intikalleri muafiyet kapsamına alır; yani kurum bazlı çalışır. VİVK m.4 ise hangi intikallerin istisna tutulduğunu ayrı ayrı sayar; yani intikal bazlı çalışır. Birinde "bu kurum vergiden bağışık mı?", diğerinde "bu intikal vergiden bağışık mı?" sorusuna bakılır.

Matrah ve değerleme nasıl yapılır?

Verginin matrahı, intikal eden malvarlığının kanundaki esaslara göre bulunan değeridir. Ticari sermayede öz sermaye esası, hisse senetlerinde ise borsada işlem görüp görmediğine göre değişen ölçütler uygulanır. Taşınmazlar emlak vergisi değeriyle değerlenir; tapuda bedeli gösterilmeyen haklar ise mükellefçe değerlenmez, idarece sonradan değerlenir (VİVK m.10/b, g). Bu yüzden aynı değerdeki iki malvarlığı farklı yöntemlerle değerlenebilir ve matrah buna göre değişir.

Şirket hissesi ve banka hesapları nasıl değerlenir ve bildirilir?

Şirket hissesinin aile içinde karşılıksız devredilmesi de ivazsız intikaldir. Bu durumda hissenin değeri, şirketin türüne ve hissenin borsada işlem görüp görmediğine göre belirlenir. Kanun ayrıca ölenin malvarlığını elinde bulunduran banka ve benzeri kuruluşlara bildirim ve vergi kesintisi gibi ödevler yükler; bu kuruluşlar vergi sorumlusu sıfatıyla hareket eder. Bu nedenle mirasçıların işlemleri yalnız kendi beyanlarından ibaret değildir; ilgili kuruluşların yükümlülükleri de sürece dahildir.

Vergi tarifesi nasıl okunur?

Veraset ve intikal vergisinde vergi, matrah üzerinden tarifeye göre hesaplanır. Tarife, matrah büyüdükçe artan dilimlerden oluşur ve veraset ile ivazsız intikal için ayrı tarifeler söz konusudur. Dilimler ve istisna tutarları dönemsel olarak güncellenir; bu nedenle hesap yapılırken güncel tarifenin resmî kaynaktan alınması gerekir.

Beyanname nereye ve ne zaman verilir?

Yetkili vergi dairesi (teklif mahalli) VİVK m.6'ya göre belirlenir: veraset yoluyla intikalde ölenin, ivazsız intikalde ise tasarrufu yapan kişinin (bağışlayanın) ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesi yetkilidir; tüzel kişilerde merkezin bulunduğu yer esas alınır. Yurt dışında ikamet edenler gibi özel haller için kanunda ayrı kurallar vardır. Yabancı memleketlerde bulunan mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (VİVK m.8). Beyanname süresi ise olayın niteliğine göre farklı bir anda başlar; örneğin bir intikal tapuya tescil edildikten sonra ya da bir karar nüfus idaresine tescil edildikten sonra süre işlemeye başlayabilir. Vergi sorumlularına ait ayrı bildirim yükümlülükleri ve fazla tahsil edilen verginin iadesi de kanunda düzenlenmiştir.

Beyanname verilmezse ya da vergi ödenmezse ne olur?

Veraset ve intikal vergisi kanunundaki süreler dışında Vergi Usul Kanunu'nun genel hükümleri de saklıdır. Bu nedenle beyannamenin süresinde verilmemesi veya verginin zamanında ödenmemesi halinde gecikme zammı ve vergi cezaları gündeme gelebilir. Mirasçıların işlemleri bu yüzden sürelerin takibi ile birlikte yürütmesi gerekir.

Bir intikalde vergi hesabı nasıl yapılır?

  1. İntikalin veraset yoluyla mı yoksa ivazsız mı olduğunu belirleyin.
  2. Mükellefi ve mükellefiyet türünü tespit edin.
  3. Muafiyet (m.3) veya istisna (m.4) hükmünün uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin.
  4. Malvarlığını değerleyin ve matrahı bulun.
  5. Yetkili vergi dairesini (teklif mahalli) belirleyin.
  6. Tarifeyi uygulayarak vergiyi hesaplayın; beyanname ve ödeme sürecini yürütün.

Sık yapılan hatalar

  • Veraset yoluyla intikal ile ivazsız intikalin hükümlerini birbirine karıştırmak.
  • Muafiyeti (m.3) istisna (m.4) ile aynı mekanizma sanmak.
  • Değerlemeyi her malvarlığı türü için aynı ölçütle yapmak.
  • Beyannameyi yetkili olmayan vergi dairesine vermek.
  • Beyanname süresinin başlangıcını olayın niteliğine bakmadan belirlemek.
  • Güncel tarifeyi kontrol etmeden eski dilimlerle hesap yapmak.

True Eğitim'de YMM Musa İnci'nin verdiği Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu eğitimi, bu konuları örnek olaylarla işler. Programda verginin konusu ve mükellefi, veraset yoluyla ve ivazsız intikaller, istisna ve muafiyetler, matrah ve değerleme esasları, vergi tarifesi ile beyanname ve ödeme süreçleri yer alır.

Bu rehberin eğitimi

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Eğitimi

6saatCanlı ders
7dersDers sayısı
3ayKayıttan izleme
İşlenen konular
Verginin Konusu ve MükellefiVeraset Yoluyla İntikallerİvazsız İntikaller (Bağış ve Hibe)İstisna ve MuafiyetlerMatrah ve Değerleme EsaslarıVergi Tarifesi ve Oranlar+1 konu

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu hakkında sık sorulanlar

01Veraset ve ivazsız intikal ayrımı neden önemli?

Kanun bu iki hali farklı gerekçelerle vergilendirir ve mükellefiyet ile matrahın belirlenmesi bu ayrıma göre değişir. Eğitimde ayrım, örnek olaylar üzerinden netleştirilir ve sınavda sorulan tipik soru kalıplarıyla ilişkilendirilir.

02Değerleme kuralları nasıl işleniyor?

Ticari sermayede öz sermaye esası, hisse senetlerinde borsada işlem görüp görmediğine göre değişen ölçütler ve taşınmazların emlak vergisi değeriyle değerlenmesi ve tapuda bedeli gösterilmeyen haklarda idarece sonradan yapılan değerleme örneklerle anlatılır. Hangi durumda hangi değerleme ölçütünün uygulanacağı ayrı ayrı gösterilir.

03Beyanname süresi ne zaman başlar?

Olayın niteliğine göre değişir: veraset yoluyla intikalde ölüm tarihinden, gaiplikte kararın ölüm siciline kaydından, ivazsız intikalde malın hukuken iktisabından itibaren süre işlemeye başlar. Vergi sorumluları için ayrı bir bildirim süresi işlediği ve bu sürelerin dışında VUK'un genel hükümlerinin saklı kaldığı da eğitimde anlatılır.

04Muafiyet (m.3) ile istisna (m.4) arasındaki fark nedir?

VİVK m.3 belirli amaçlarla kurulan kurumlara yapılan intikalleri muafiyet kapsamına alır; VİVK m.4 ise hangi intikallerin istisna tutulduğunu ayrı ayrı sayar. Eğitmen bu iki hükmün karıştırılmaması gereken ayrı mekanizmalar olduğunu, birinin kurum bazlı, diğerinin intikal bazlı çalıştığını vurgular.

05Yetkili vergi dairesi (teklif mahalli) nasıl belirleniyor?

Veraset yoluyla intikalde ölenin, ivazsız intikalde tasarrufu yapan kişinin ikametgâhının, tüzel kişilerde ise merkezin bulunduğu yerdeki vergi dairesi yetkilidir. Yurt dışındaki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verebilir (m.8); eğitimde bu ayrım maddeler arası bağlantı kurularak, sık karışan bir nokta olarak anlatılır.

Eğitimin bütün soruları