KDV'de Tam İstisna ile Kısmi İstisna Farkı Nedir?

YMM Musa İnci · güncelleme
İçindekiler10
  1. 01KDV'de istisna ne demektir?
  2. 02Tam istisna nedir?
  3. 03İhracat neden tam istisna kapsamındadır?
  4. 04Kısmi istisna nedir?
  5. 05Tam ve kısmi istisna karşılaştırması
  6. 06Bir işlemde doğru istisna uygulaması nasıl yapılır?
  7. 07İstisna ile tevkifat aynı şey midir?
  8. 08Bu fark beyannameye ve muhasebe kaydına nasıl yansır?
  9. 09İstisnadan vazgeçme mümkün müdür?
  10. 10Sık yapılan hatalar

KDV'de tam istisnada işlem vergiden istisna edilir ve o işlemle ilgili yüklenilen KDV indirilebilir, indirilemeyen kısım için iade istenebilir. Kısmi istisnada ise işlem yine vergilendirilmez ama yüklenilen KDV indirim konusu yapılamaz, dolayısıyla kural olarak iade hakkı doğmaz. Fark, satıcının yüklendiği vergiyi geri alıp alamamasında ortaya çıkar.

KDV'de istisna ne demektir?

İstisna, bir işlemin katma değer vergisinin konusuna girdiği halde kanunla vergiden bağışık tutulmasıdır. İşlem KDV kapsamına girer, ancak hesaplanan KDV sıfırlanır. İstisna ile muafiyet farklı kavramlardır; muafiyet kişi veya kurum bazında, istisna ise işlem bazında çalışır. 3065 sayılı Kanun istisnaları tam ve kısmi olarak iki gruba ayırır.

Tam istisna nedir?

Tam istisnada satıcı, ihraç kayıtlı teslim dışında, faturayı KDV hesaplamadan düzenler. İhraç kayıtlı teslimde ise KDVK m.11/1-c uyarınca KDV hesaplanıp faturada gösterilir, tahsil edilmez, tecil edilir ve ihracat belgelenince terkin edilir. Ancak o işlemin gerçekleşmesi için yüklendiği KDV'yi indirim konusu yapabilir. Yapılan indirim, hesaplanan KDV'yi aşıyorsa fark mükellefe iade edilebilir. Bu nedenle ihracat ve ihraç kayıtlı satış gibi tam istisna kapsamındaki işlemler iade hakkı doğurur. Kanunda tam istisna olarak ihracat, ihraç kayıtlı teslim, deniz-hava-demiryolu araçlarına ilişkin teslimler, diplomatik işlemler, petrol arama ve yatırım teşvikli teslimler gibi işlemler sayılır.

İhracat neden tam istisna kapsamındadır?

KDV'de varış yeri ilkesi geçerlidir: vergi, malın veya hizmetin tüketildiği ülkede alınır. Bu nedenle yurt dışına yapılan satışlarda Türkiye'de KDV hesaplanmaz. İhracatçının mal ve hizmet alımlarında yüklendiği KDV ise maliyet olarak kalmasın diye indirilir ve gerekirse iade edilir. Tam istisnanın mantığı budur. Kısmi istisnada bu telafi mantığı işlemez; işlemin kendisi vergi dışında kalır ama önceki aşamada yüklenilen verginin geri alınması öngörülmez.

Kısmi istisna nedir?

Kısmi istisnalar daha çok kültürel, sosyal ve mali nitelikli işlemleri kapsar ve KDV Kanunu'nda m.17'de toplanmıştır. Bu işlemde de satıcı KDV hesaplamaz, ancak o işlemle ilgili yüklendiği KDV'yi indirim konusu yapamaz. Yüklenilen vergi bu nedenle maliyet veya gider unsuru olarak kalır ve kural olarak iade hakkı doğmaz; KDVK m.32 uyarınca m.17/4-s istisnası bunun dışındadır ve iade kapsamına alınmıştır.

Tam ve kısmi istisna karşılaştırması

  • Vergi hesaplanır mı? Her ikisinde de işlem için KDV hesaplanmaz; yalnız ihraç kayıtlı teslimde KDV hesaplanır, ancak tecil edilir.
  • Yüklenilen KDV indirilir mi? Tam istisnada indirilir, kısmi istisnada indirilemez.
  • İade hakkı doğar mı? Tam istisnada doğar, kısmi istisnada kural olarak doğmaz.
  • Kanundaki yeri: Tam istisnalar ihracat ve ihraç kayıtlı teslim gibi farklı maddelerde yer alır, kısmi istisnalar ise m.17'de toplanır.

Bir işlemde doğru istisna uygulaması nasıl yapılır?

  1. İşlemin KDV'nin konusuna girip girmediğini ve Türkiye'de yapılıp yapılmadığını belirleyin.
  2. İşleme uygulanabilecek istisna hükmünü bulun ve istisnanın tam mı kısmi mi olduğunu kanun maddesinden doğrulayın.
  3. İstisnanın şartlarını kontrol edin; örneğin ihracatta ve ihraç kayıtlı teslimde gerekli belgelerin tamam olması gerekir.
  4. Faturayı istisna gerekçesini belirterek düzenleyin. Tam ve kısmi istisnada KDV hesaplanmaz; ihraç kayıtlı teslimde ise KDV hesaplanıp faturada gösterilir, tahsil edilmez, tecil–terkin uygulanır.
  5. Beyannamede işlemi istisna olarak gösterin, yüklenilen KDV'yi tam istisnada indirim veya iade, kısmi istisnada gider olarak değerlendirin.

İstisna ile tevkifat aynı şey midir?

Hayır. İstisnada işlem için vergi hiç doğmaz ya da hesaplanmaz. Tevkifatta ise vergi hesaplanır; ancak verginin tamamı veya bir kısmı alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenir. KDV Kanunu'nda tevkifat tam, kısmi ve isteğe bağlı olarak ayrılır ve m.9 çerçevesinde düzenlenir. Tevkifatlı işlemde satıcı faturada vergiyi gösterir ancak ödeme yükü alıcıya geçer; istisnalı işlemde ise (ihraç kayıtlı teslim hariç) faturada vergi hesaplanmaz. Bu nedenle bir işlemi istisna sanıp tevkifatı atlamak ya da tevkifatı istisna gibi işlemek yanlış beyana yol açar.

Bu fark beyannameye ve muhasebe kaydına nasıl yansır?

Tam istisna kapsamındaki işlemler KDV beyannamesinde istisna bölümünde gösterilir ve ilgili yüklenilen KDV indirilecek KDV olarak hesaba katılır. Kısmi istisna kapsamındaki işlemlerde ise yüklenilen KDV'nin indirilemeyen kısmı, ilgili mal veya hizmetin maliyetine ya da gider hesabına yansıtılır. Bu nedenle sınıflandırmadaki bir hata hem beyannameyi hem de maliyet ve kâr hesabını bozar.

İstisnadan vazgeçme mümkün müdür?

Kanun bazı istisnalardan vazgeçilmesine imkân tanır, bazıları ise vazgeçilemez niteliktedir. Hangi istisnanın hangi grupta olduğu ve vazgeçmenin nasıl yapılacağı kanunda belirtilir.

Sık yapılan hatalar

  • Kısmi istisna kapsamındaki işlemde yüklenilen KDV'yi indirmeye çalışmak.
  • Tam istisna kapsamındaki işlemde (ihraç kayıtlı teslim dışında) KDV hesaplayıp faturaya yansıtmak.
  • İstisnanın tam mı kısmi mi olduğunu madde numarasına bakmadan tahmin etmek.
  • İhracat veya ihraç kayıtlı teslimde şartlar ve belgeler tamamlanmadan istisna uygulamak.
  • İstisna ile muafiyeti, istisna ile tevkifatı aynı kavram saymak.
  • Kısmi istisna işleminden doğan yüklenilen KDV'yi, iade kapsamına alınan m.17/4-s istisnası dışında iade talebine dahil etmek.

True Eğitim'de YMM Musa İnci'nin verdiği Katma Değer Vergisi Kanunu eğitimi, 3065 sayılı Kanun'u madde sırasıyla ve sınav derinliğinde uygulamalı işler. Programda KDV'nin konusu ve mükellefiyet, tam ve kısmi tevkifat, ihracat ve ihraç kayıtlı satış, diğer tam istisnalar, kısmi istisnalar, matrah, indirilebilecek KDV, indirilemeyecek KDV ve KDV iadesinde ortak konular yer alır.

Bu rehberin eğitimi

Katma Değer Vergisi Kanunu Eğitimi

30saatCanlı ders
13dersDers sayısı
3ayKayıttan izleme
İşlenen konular
Katma Değer Vergisinin KonusuMükellef ve Vergiyi Doğuran Olayın Meydana GelmesiTam ve Kısmi Tevkifatİhracat - İhraç Kayıtlı Satış - DİİB Kapsamında Satış ve KDV İadesiDiğer Tam İstisnalar ve KDV İadesiKısmi İstisnalar+7 konu

Katma Değer Vergisi Kanunu hakkında sık sorulanlar

01Bu eğitim KDV Kanunu'nu baştan sona mı işliyor?

Evet. Kanunun ilk maddesinden geçici maddelere kadar madde sırasıyla işleniyor; tevkifat, istisna, matrah, indirim ve iade konuları kanundaki sırayla ele alınıyor.

02Tevkifat uygulaması ne kapsamda anlatılıyor?

Tam, kısmi ve isteğe bağlı tevkifatın kapsamı, hangi işlemde kimin tevkifat yapacağı ve 2 no'lu KDV beyannamesi boyutu m.9 çerçevesinde örneklerle anlatılıyor.

03İstisnalar iade boyutuyla mı anlatılıyor?

Evet. İhracat, ihraç kayıtlı ve tam istisna kapsamındaki diğer teslimler doğurdukları iade hakkıyla, m.17'deki kısmi istisnalar ise iade hakkı doğurmadığı vurgusuyla birlikte işleniyor.

04Özel esaslar (kod) konusu kapsama dahil mi?

Dahil. Özel esasların kapsamı, listeye alınma ve genel esaslara dönüş yolları ayrı başlık halinde işleniyor.

05Bu eğitim tek başına alınabilir mi?

Alınabilir. YMM Sınavı Vergi Eğitimleri paketinin parçasıdır ancak bağımsız kanun eğitimi olarak da tamamlanabilir.

Eğitimin bütün soruları