Kurumlar Vergisi Nedir, Kimler Mükelleftir?

YMM Musa İnci · güncelleme
İçindekiler8
  1. 01Kurumlar vergisinin konusu nedir?
  2. 02Tam mükellef ile dar mükellef arasındaki fark nedir?
  3. 03Muafiyet ile istisna aynı şey midir?
  4. 04Kurumlar vergisi matrahı nasıl bulunur?
  5. 05Zarar mahsubu ve beyan süreci
  6. 06Örtülü sermaye ile transfer fiyatlandırması nasıl ayrılır?
  7. 07Devir, birleşme ve bölünme ne zaman vergisiz olur?
  8. 08Sık yapılan hatalar

Kurumlar vergisi, 5520 sayılı Kanun'a göre sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları gibi kurumların kazancı üzerinden alınan vergidir. Kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye'de olan kurumlar tam mükellef, olmayanlar ise yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazançla sınırlı dar mükelleftir.

Kurumlar vergisinin konusu nedir?

Kurumlar vergisinin konusunu kurum kazancı oluşturur. Gelir vergisinde kazanç yedi ayrı unsura bölünürken, kurumlarda kazanç bir bütün olarak değerlendirilir. Sermaye şirketlerinde kurum kazancının hesabına ticari bilanço kârı ile başlanır; ardından kanunun öngördüğü ekleme ve düzeltmeler yapılır. Bu yüzden kurumlar vergisini anlamak, aslında hangi kalemin kurum kazancına eklendiğini, hangisinin indirildiğini bilmek demektir.

Kurum kazancı yalnızca ticari faaliyetten doğan kârdan ibaret değildir. İştirak payları, kira ve faiz gibi gelirler ile türev ürünlerden doğan kazançlar da kurum kazancının içinde değerlendirilir. Kurumun kazancı ortaklara dağıtıldığında ortak düzeyinde ayrıca vergilendirme söz konusu olabilir; yani kurumlar vergisi tek vergi katmanı değildir.

Tam mükellef ile dar mükellef arasındaki fark nedir?

Kanuni merkez, kurumun ana sözleşmesinde veya tüzüğünde yazılı merkezdir; iş merkezi ise işlerin fiilen yönetildiği yerdir. Bu ikisinden biri Türkiye'de ise kurum tam mükelleftir.

Tam mükellef kurumlar, Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazancın tamamı üzerinden vergilendirilir. Dar mükellef kurumlar ise yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilir. Dar mükellefiyette beyan esası ile vergi kesintisi (stopaj) usulü birlikte uygulanır; hangi kazançta hangisinin geçerli olduğu kanunda ayrıca belirtilir (KVK m.30 vergi kesintisine ilişkin hükümleri içerir). Ödemeyi yapan tarafın dar mükellef kuruma yaptığı ödemelerde kesinti yükümlülüğü olup olmadığını kontrol etmesi gerekir.

Muafiyet ile istisna aynı şey midir?

Hayır. Muafiyet, belirli kurumların koşulları sağlaması halinde kurumlar vergisi mükellefiyetinin dışında kalmasıdır. İstisna ise mükellef olan bir kurumun belirli kazançlarının vergi dışında bırakılmasıdır. Kanunda istisnalar tek bir maddede toplanmaz; KVK m.5'te ve m.5/B gibi alt maddelerde, ayrıca özel kanunlarda düzenlenir. İştirak kazançları ve yurt dışı iştirak kazançları KVK m.5'te, sınai mülkiyet hakları istisnası m.5/B'de yer alır; teknoloji geliştirme bölgesi istisnası ise KVK'da değil, 4691 sayılı Kanun'dadır. Taşınmaz satış kazancı istisnası güncel m.5 metninde artık yer almaz; yalnız eski tarihli edinimler için geçiş hükmü uygulanır. Muafiyet kurum bazlı, istisna kazanç bazlı çalışır.

Kurumlar vergisi matrahı nasıl bulunur?

  1. Ticari bilanço kârı ya da zararı ile başlanır.
  2. Kanunen kabul edilmeyen giderler eklenir. Bu grupta finansman gider kısıtlaması (KVK m.11), örtülü sermaye (KVK m.12) ve transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı (KVK m.13) gibi düzeltmeler yer alır.
  3. Kontrol edilen yabancı kurum kazancı (KVK m.7) varsa kurum kazancına dahil edilir.
  4. İstisna kazançlar (KVK m.5 ve ilgili diğer hükümler) indirilir.
  5. Geçmiş yıl zararları mahsup edilir (KVK m.9) ve diğer indirimler (KVK m.10) uygulanır.
  6. Bulunan matrah üzerinden kanundaki kurumlar vergisi oranı uygulanır; indirimli kurumlar vergisi hükümleri (KVK m.32 ve KVK m.32/A) varsa ayrıca değerlendirilir.
  7. Geçici vergi, yurt içinde kesilen ve yurt dışında ödenen vergiler mahsup edilir; kalan tutar beyan edilerek ödenir.

Zarar mahsubu ve beyan süreci

Kurumlar vergisi mükellefleri kazançlarını yıllık beyanname ile bildirir, yıl içinde ise geçici vergi öder. Yıllık beyannamede hesaplanan vergiden geçici vergi, yurt içinde kesilen vergiler ve koşulları varsa yurt dışında ödenen vergiler mahsup edilir. Geçmiş yıl zararları da kanunda belirtilen süre ve şartlarla sonraki yılların kazancından mahsup edilebilir. Beyan ve ödeme zamanları ile mahsup şartları mevzuatta değişebildiği için beyannameyi hazırlarken güncel metinden doğrulanmalıdır.

Örtülü sermaye ile transfer fiyatlandırması nasıl ayrılır?

İkisi sık karıştırılır ama farklı olaylara bağlıdır. Örtülü sermaye (KVK m.12), ilişkili kişiden alınan borcun öz sermayeyi aşan kısmına ilişkin faiz ve benzeri giderlerle ilgilidir. Transfer fiyatlandırması (KVK m.13) ise ilişkili kişilerle emsal bedele aykırı fiyatla yapılan mal veya hizmet işlemlerinde ortaya çıkan örtülü kazanç dağıtımını kapsar. Birinde borç ilişkisi, diğerinde fiyatlama ilişkisi incelenir.

Devir, birleşme ve bölünme ne zaman vergisiz olur?

Şartlar sağlanırsa bu işlemler vergisiz gerçekleşebilir. Devirde (birleşmede) taraflar tam mükellef olmalı ve bilanço bir bütün olarak devredilmelidir (KVK m.19/1-b). Bölünmede ise bilanço bir bütün olarak devredilmez; kısmi bölünmede yalnızca iştirak hisseleri ya da üretim veya hizmet işletmeleri kayıtlı değerle devredilir (KVK m.19/3-b). Taraflardan biri dar mükellefse işlem KVK m.18'deki vergili birleşme hükümlerine girer. Tasfiye ve sermaye azaltımı da ayrı vergileme kurallarına bağlıdır.

Sık yapılan hatalar

  • Muafiyet ile istisnayı birbirine karıştırmak.
  • Kanunen kabul edilmeyen giderleri ticari kâra eklemeyi unutmak.
  • Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırmasını aynı hüküm sanmak.
  • Devir ve bölünmeyi koşulları aranmadan vergisiz saymak.
  • Dar mükellef kuruma yapılan ödemelerde vergi kesintisini gözden kaçırmak.
  • İndirimli kurumlar vergisi için gereken şartları belge düzeyinde kontrol etmeden uygulamak.

True Eğitim'de YMM Musa İnci'nin anlattığı Kurumlar Vergisi Kanunu eğitimi, KVK m.1'den m.34'e kadar tüm hükümleri sayısal örneklerle işler. Programda mükellefiyet ve muafiyet, iştirak kazançları ile yurt dışı iştirak kazancı istisnaları, kontrol edilen kurum kazancı, zarar mahsubu, finansman gider kısıtlaması, örtülü sermaye, transfer fiyatlandırması, tasfiye-devir-birleşme-bölünme ve indirimli kurumlar vergisi yer alır.

Bu rehberin eğitimi

Kurumlar Vergisi Kanunu Eğitimi

30saatCanlı ders
18dersDers sayısı
3ayKayıttan izleme
İşlenen konular
Verginin Konusu ve MükellefleriKurumlar Vergisinde Dar Mükellef-MükellefiyetKurumlar Vergisinde MuafiyetKurumlar Vergisinde İstisnalarKurum Kazancı ve Türev Ürünlerin VergilendirilmesiKurumlar Vergisinde Zarar Mahsubu+12 konu

Kurumlar Vergisi Kanunu hakkında sık sorulanlar

01Örtülü sermaye ile transfer fiyatlandırması arasındaki fark nasıl işleniyor?

İkisi de ayrı maddeler halinde işleniyor: m.12 ilişkili kişiden alınan borcun öz sermayeyi aşan kısmındaki faizi, m.13 ise ilişkili kişiyle emsal dışı fiyattan yapılan mal/hizmet işlemlerini kapsıyor. Hesaplama örnekleriyle ikisi ayrı ayrı gösteriliyor.

02Devir ve bölünme işlemleri gerçekten vergisiz mi?

Şartlar sağlanırsa evet. Devirde her iki tarafın tam mükellef olması ve bilançonun bir bütün halinde ve aynen devralınması gerekiyor; bölünmede ise varlıklar kayıtlı değerleri üzerinden devredilir (m.19). Taraflardan biri dar mükellefse aynı işlem m.18'deki vergili birleşme hükümlerine giriyor.

03İndirimli kurumlar vergisi hangi şartla uygulanıyor?

Yatırım teşvik belgesi alınmış olması birinci şart; indirim oranı da teşvik belgesindeki yatırıma katkı oranına göre değişiyor. Belgesi olmayan mükellef bu indirimden yararlanamıyor.

04Dar mükellef kurumlara yapılan ödemelerde stopaj nasıl hesaplanıyor?

m.30 kapsamında, ödemeyi yapan taraf kazancın türüne göre kurumlar vergisi kesintisi yapıyor; oran kazancın türüne göre Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. Aracı hizmet sağlayıcıların, Türkiye'de iş yeri veya daimi temsilcisi bulunan hizmet sağlayıcılara yaptığı ödemeler de m.30 kapsamına alınmıştır.

05Sermaye azaltımında vergi çıkar mı?

Çıkabilir. KVK m.32/B'ye göre sermayeye eklenmesinden sonra kanunda öngörülen süre dolmadan yapılan azaltımda önce vergiye tabi unsurlardan düşüldüğü kabul edilir; bu süre dolduktan sonra yapılan azaltımda ise unsurların toplam sermaye içindeki payı esas alınır. Vergisel sonuç bu ayrıma göre belirleniyor.

Eğitimin bütün soruları