Dar Mükellef ile Tam Mükellef Arasındaki Fark Nedir?
İçindekiler8
- 01Tam mükellef kimdir?
- 02Dar mükellef kimdir ve neyi vergilendirir?
- 03Mükellefiyet türü nasıl belirlenir?
- 04Dar mükellefte stopaj, beyan ve ücret istisnası nasıl işler?
- 05Dar mükellefte hangi kazanç ve iratlar vergilendirilir?
- 06Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ne işe yarar?
- 07Mükellefiyet ayrımı neden bu kadar önemlidir?
- 08Sık yapılan hatalar
Tam mükellef, Türkiye'de yerleşmiş sayılan ve Türkiye içinde ile dışında elde ettiği kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilenen kişidir; dar mükellef ise Türkiye'de yerleşmiş olmayan ve yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazanç üzerinden vergilenen kişidir. Ayrımı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.3 ile m.7 arasındaki hükümler belirler.
Tam mükellef kimdir?
193 sayılı Kanunun m.3 ve m.4 hükümlerine göre Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişiler tam mükellef kabul edilir. Yerleşmiş sayılmanın ölçütü ikametgâh ve Türkiye'deki olağan kalıştır.
İki özel durum ayrıca bilinmelidir:
- m.3/2: Türkiye'deki resmî dairelere veya Türkiye merkezli teşekküllere bağlı olarak yurt dışında oturan Türk vatandaşları tam mükellef sayılır. Ancak bulunduğu ülkede elde ettiği kazanç, gelir vergisine benzer bir vergiye tabi tutulmuşsa bu kazanç Türkiye'de ayrıca vergilendirilmez.
- m.5: Yabancılardan fen adamı, muhabir gibi görevlilerin ya da tutukluluk veya hastalık gibi zorunlu nedenlerle Türkiye'de bulunanların, kalış süresine bakılmaksızın Türkiye'de yerleşmiş sayılmadığı ayrıca belirtilir.
Dar mükellef kimdir ve neyi vergilendirir?
m.6 uyarınca Türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler dar mükellef sayılır. Dar mükellef, dünya genelindeki kazancı için değil, yalnızca Türkiye'de elde ettiği kazanç ve iratlar için vergilendirilir. Bir kazancın Türkiye'de elde edilmiş sayılıp sayılmayacağı m.7'deki ölçütlere bağlıdır; bu ölçütlerin başında iş yeri ve daimi temsilci kavramları gelir. İş yeri ve daimi temsilcinin tanımı m.8'de yapılır.
Aynı ayrım kurumlar için de vardır. Kanuni merkezi ya da iş merkezi Türkiye'de olan kurumlar tam mükellef, bunlardan hiçbiri Türkiye'de olmayan kurumlar ise dar mükellef sayılır.
Mükellefiyet türü nasıl belirlenir?
- Mükellefin gerçek kişi mi, kurum mu olduğunu belirleyin.
- Gerçek kişi ise m.3'e göre Türkiye'de yerleşmiş sayılıp sayılmadığına bakın.
- m.3/2 ve m.5'teki özel durumları değerlendirin.
- Yerleşmiş sayılmıyorsa mükellefi dar mükellef olarak kabul edin.
- Dar mükellefte kazancın Türkiye'de elde edilip edilmediğini m.7'deki ölçütlere göre değerlendirin.
- İş yeri ve daimi temsilci ayrımını yapın.
- Ülkeler arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa anlaşma hükmünü de inceleyin.
Dar mükellefte stopaj, beyan ve ücret istisnası nasıl işler?
Dar mükellefe yapılan ödemelerde ödemeyi yapan taraf stopaj ya da tevkifat yükümlülüğünü yerine getirmek zorunda kalabilir; bu nedenle ödemeden önce karşı tarafın mükellefiyet türünün doğru belirlenmesi gerekir. Ulaştırma kazancı ve münferit beyanname gibi özellikli durumlarda beyan süreci ayrıca yönetilir. m.23, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de olmayan işverenlerin ödediği bazı ücretler için belirli şartlarla istisna tanır.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları dar mükellef vergilendirmesini etkileyebilir. Anlaşma hükmü ile iç hukuktaki düzenleme çelişirse hangisinin uygulanacağı, somut olay üzerinden ayrıca incelenir.
Dar mükellefte hangi kazanç ve iratlar vergilendirilir?
Dar mükellefte vergilenecek olan, Türkiye'de elde edilen kazanç ve iratlardır; hangi gelirin Türkiye'de elde edildiği her gelir unsuru için ayrı ölçüte bağlanır. Ticari kazançta iş yeri ve daimi temsilci ölçütü öne çıkar. Diğer gelir unsurlarında ise kazancın Türkiye'de icra edilen faaliyetten ya da Türkiye'deki bir kaynaktan doğup doğmadığına bakılır.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ne işe yarar?
Aynı kazancın hem Türkiye'de hem başka bir ülkede vergilendirilmesi çifte vergilendirme yaratır. Türkiye'nin ülkelerle yaptığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, hangi ülkenin hangi gelir üzerinde vergilendirme hakkına sahip olduğunu düzenler. Dar mükellef açısından anlaşma, Türkiye'de vergilendirilecek kazancın kapsamını ve stopaj uygulamasını etkileyebilir. Bu nedenle dar mükellefe ödeme yapmadan önce yalnızca iç mevzuata değil, ilgili ülkeyle yapılmış anlaşmaya da bakılır.
Mükellefiyet ayrımı neden bu kadar önemlidir?
Ayrım hem gelir hem kurumlar vergisini etkiler. Mükellefiyet türünü yanlış belirlemek; yurt dışı kazancın Türkiye'de beyan edilmemesine, Türkiye'de vergilendirilmesi gereken bir kazanca stopaj yapılmamasına ya da gereksiz yere vergi ödenmesine yol açabilir. Yabancı ortaklı şirketlerle ve yurt dışı işlemli mükelleflerle çalışan meslek mensupları için bu ayrım günlük işin parçasıdır.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca kalış süresine bakıp sonuca varmak; oysa m.3/2 ve m.5'teki özel hükümler sonucu değiştirir.
- Türkiye'deki resmî daire veya Türkiye merkezli bir teşekküle bağlı olarak yurt dışında oturan Türk vatandaşını dar mükellef saymak.
- Dar mükelleflere yapılan ödemelerde stopaj sorumluluğunu atlamak.
- İş yeri ve daimi temsilci ayrımını yapmadan kazancı Türkiye'de elde edilmiş saymak.
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasına bakmadan yalnızca iç hukuka göre sonuca varmak.
True Eğitim'in Dar Mükellefiyet - Tam Mükellefiyet Eğitiminde YMM Musa İnci; tam ve dar mükellefiyet kavramını, mükellefiyet türünün belirlenmesini, dar mükellefte vergilendirilen kazanç ve iratları, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarını, stopaj ve tevkifat uygulamalarını ve beyan süreçlerini YMM sınav müfredatına uygun biçimde örnek olaylarla işliyor. Madde bazlı örnek olaylarla çalışıldığı için kanun metninden gelen sorulara hazırlık da yapılıyor.
Bu rehberin eğitimi
Dar Mükellefiyet - Tam Mükellefiyet Eğitimi
Dar Mükellefiyet - Tam Mükellefiyet hakkında sık sorulanlar
01Bu eğitim neden ayrı bir program?
Dar/tam mükellefiyet ayrımı hem gelir hem kurumlar vergisini kesen, YMM sınavında ağırlığı yüksek ve uygulamada hata kaldırmayan bir konu olduğu için ayrı ve derinlemesine işleniyor.
02Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları anlatılıyor mu?
Evet, anlaşmaların dar mükellef vergilendirmesine etkisi temel düzeyde ve örneklerle ele alınıyor. Anlaşma hükmü ile iç hukuktaki dar mükellef vergilendirmesi çelişirse hangisinin uygulanacağı da örnek olaylarla gösteriliyor.
03Eğitim sınav odaklı mı?
Evet. Konular YMM sınav müfredatına göre kurgulanıyor ve madde bazlı örnek olaylarla pekiştiriliyor. Madde numaralarının ezbere bilinmesi ayrıca önemseniyor, çünkü soruların büyük kısmı doğrudan kanun metninden geliyor.
04Bu eğitim tek başına alınabilir mi?
Alınabilir. YMM Sınavı Vergi Eğitimleri paketinin parçasıdır ancak bağımsız olarak da tamamlanabilir.
05Türkiye'de altı aydan az kalan biri her zaman dar mükellef sayılır mı?
Hayır. Yerleşme ölçütü ikametgâha ve altı aydan fazla oturmaya bağlıdır (m.4); kısa süre kalan kişi ikametgâhı Türkiye'deyse tam mükellef olabilir. Ayrıca m.5'te sayılan yabancılar (belli görevle gelenler, tahsil, tedavi, seyahat amacıyla gelenler, tutukluluk ya da hastalık gibi elde olmayan sebeple kalanlar) altı aydan fazla kalsalar da yerleşmiş sayılmaz; eğitimde bu haller ayrı ayrı işleniyor.

