Dar Mükellefiyet - Tam Mükellefiyet Eğitimi
Tam ve dar mükellefiyet, bir gelir vergisi mükellefinin Türkiye içinde ve dışında elde ettiği kazanç ve iratların ne kadarının Türkiye'de vergilendirileceğini belirleyen temel ayrımdır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun m.3 ve m.4 hükümlerine göre Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişiler tam mükellef kabul edilir ve Türkiye içinde ile dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilir; m.5 ise fen adamı, muhabir, tutukluluk veya hastalık gibi zorunlu nedenlerle Türkiye'de altı aydan fazla kalanların bu kapsama girmediğini ayrıca sayar. Türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler m.6 uyarınca dar mükellef sayılır ve yalnızca m.7'deki iş yeri, daimi temsilci ve ihracat istisnası gibi ölçütlere göre Türkiye'de elde ettikleri kazanç üzerinden vergilendirilir. Eğitimde bu ayrım; iş yeri ve daimi temsilci kavramı (m.8), dar mükellefin yanında çalışana tanınan ücret istisnası (m.23) ve dar mükellefin beyanname yükümlülükleri, YMM sınav müfredatına uygun biçimde, örnek olaylar üzerinden ve canlı ders ile kayıttan izleme desteğiyle sistematik olarak işlenir.
Eğitim hakkında
Hazırlayan: YMM Musa İnci · Son güncelleme:
Eğitimde nasıl işleniyor
Ders, Gelir Vergisi Kanunu'nun mükellefiyet bölümünü madde sırasıyla takip ederek ilerliyor. Önce m.3 ve m.4 ile tam mükellefin Türkiye içi ve dışı tüm kazançları üzerinden vergilendirildiği ve Türkiye'de yerleşme ölçütü anlatılıyor; ardından m.5'teki yerleşme sayılmayan zorunlu haller ile m.6 ve m.7'deki dar mükellefiyet tanımı ve Türkiye'de elde edilme şartları örneklerle işleniyor. İş yeri ve daimi temsilci kavramı m.8 üzerinden, gerektiğinde Vergi Usul Kanunu'na yapılan atıfla birlikte ele alınıyor; güncel bir vergi dairesi özelgesi üzerinden dijital iş yeri tartışmasına da değiniliyor. Her madde, YMM sınavında sorulan soru tipleriyle pekiştiriliyor; hoca kanun metnini kendi cümleleriyle değil madde diliyle, sırayla okumayı öğütlüyor. Dersin sonunda, dar mükellefin hangi hallerde m.86 uyarınca yıllık beyana girmediği ve m.92'ye göre beyanname verme yeri de aynı madde sırasıyla özetleniyor.
Sık yapılan hatalar
Adayların en sık düştüğü hata, Türkiye'de altı aydan az kalan herkesi otomatik dar mükellef sanıp m.5'teki zorunlu hal istisnalarını (tedavi, tutukluluk, hastalık, mevsimlik iş gibi) atlamaktır. Benzer şekilde, Türkiye'deki bir kurum tarafından resmi veya özel görevle yurt dışına gönderilen ve orada uzun süre kalan çalışan dar mükellef zannedilir; oysa m.4 bu kişileri tam mükellef sayar. Kazancın Türkiye'de elde edilip edilmediği değerlendirilirken m.7'deki iş yeri, daimi temsilci ve ihracat istisnası gibi ölçütler yerine yalnızca kişinin nerede oturduğuna bakmak da sık görülen bir yanlıştır. Dar mükellefin tamamı stopaj yoluyla vergilendirilmiş kazançları m.86 gereği yıllık beyana girmezken, bu istisna atlanıp gereksiz yere beyanname düzenlenmesi de hata listesindedir. Ayrıca m.45'teki ulaştırma kazancı gibi başka bir kanuna atıf yapan hükümlerde, atfın nereye gittiğini kontrol etmeden konuyu sadece Gelir Vergisi Kanunu içinde aramak da karşılaşılan bir hatadır.
Eğitmenin vurguları
YMM Musa İnci, mükellefiyet konusunu bir vergi müfettişinin bakış açısıyla, madde madde ve sırayla çalışmayı öğütlüyor; sınavda madde metninin ilk cümlesinin puanın önemli kısmını belirlediğini vurguluyor. Dar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarının vergilendirilmesini düzenleyen m.45 örneğinde, konunun hem Gelir Vergisi Kanunu'nda hem Kurumlar Vergisi Kanunu'nda düzenlenebildiğini, iki kanunun birlikte takip edilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Beyanname yükümlülüğünde de sıranın önce vergi muhatabı, sonra iş yeri esası olduğunu, bu sıranın karıştırılmaması gerektiğini tekrarlıyor. Yabancı ulaştırma kurumlarının matrahını örneklerken hasılatın kara taşımacılığında %12'sini, deniz taşımacılığında %15'ini, hava taşımacılığında %5'ini esas aldığını, bu oranların kanun metninde değil ilgili düzenlemede yer aldığını hatırlatıyor.
Dar mükellefte özellikli konular
Eğitimde dar mükellefin yararlanabileceği özellikli hükümlere ayrıca yer veriliyor: m.23 kapsamında, işvereni dar mükellef olan ve Türkiye'de kazanç elde eden bir faaliyeti bulunmayan kişilerin yanında çalışanların ücreti gelir vergisinden istisna tutuluyor. m.92 üzerinden dar mükellefin beyannamesini hangi vergi dairesine vereceği, memleketi terk veya ölüm gibi özel hallerde sürenin nasıl işlediği anlatılıyor. Yıllık beyanname vermek zorunda olmayan dar mükelleflerin, kazancı elde eder etmez verdiği münferit beyanname uygulaması da örneklerle gösteriliyor. Bu istisnadan yalnızca ticari kazanç veya serbest meslek kazancı elde edenlerin yararlanabildiğini, işverenin Türkiye'deki defterlere gider yazmaması gerektiğini de ayrıca ekliyor.
Mevzuat dayanağı
Bu eğitimde işlenen konuların dayandığı kanun maddeleri. Madde metinleri için resmi kaynağa (mevzuat.gov.tr) gidebilirsin.
| Kanun | Madde | Eğitimde nerede |
|---|---|---|
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.3 | Tam mükellefiyet esası |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.4 | Türkiye'de yerleşme ölçütü |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.5 | Yerleşme sayılmayan haller |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.6 | Dar mükellefiyet tanımı |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.7 | Kazancın Türkiye'de elde edilmesi şartları |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.8 | İş yeri ve daimi temsilci |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.23 | Dar mükellefin yanında çalışana ücret istisnası |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.45 | Dar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarının vergilendirilmesi |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.86 | Stopaja tabi dar mükellef kazancının beyan dışı kalması |
| 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu | m.92 | Dar mükellefin beyanname verme yeri ve süresi |
Bu eğitimde neler öğreneceksin?
6 konuBu eğitimi tamamladığında
- Tam ve dar mükellefiyet ayrımını yapabileceksin.
- Mükellefiyet türünü doğru belirleyebileceksin.
- Dar mükellefte vergilendirilen kazanç ve iratları tespit edebileceksin.
- Kazancın Türkiye'de elde edilip edilmediğini m.7'deki ölçütlere göre değerlendirebileceksin.
- İş yeri ve daimi temsilci ayrımını dar mükellefiyet açısından kurabileceksin.
- Stopaj ve tevkifat uygulamalarını yürütebileceksin.
- Dar mükellefin yanında çalışana tanınan ücret istisnasının şartlarını uygulayabileceksin.
- Özellikli durumlarda (ulaştırma kazancı, münferit beyanname) beyan sürecini yönetebileceksin.
Müfredat
Kimler katılmalı?
- YMM sınavına hazırlanan ve mükellefiyet konusunu derinlemesine çalışmak isteyen adaylar.
- Yabancı ortaklı veya yurt dışı işlemli şirketlerle çalışan meslek mensupları.
- Dar mükelleflere yapılan ödemelerde stopaj sorumluluğunu yöneten mali işler ekipleri.
- Uluslararası vergilendirmeye ilgi duyan SMMM ve YMM'ler.
Eğitmen
Musa İnci
Tam tasdik, KDV iadesi ve vergi denetiminde uzun saha deneyimi. YMM sınavına hazırlayan kanun eğitimleri ile dönem sonu, mizan-bilanço okuma ve sektörel muhasebe programlarını yürütüyor.
Sık sorulan sorular
Dar/tam mükellefiyet ayrımı hem gelir hem kurumlar vergisini kesen, YMM sınavında ağırlığı yüksek ve uygulamada hata kaldırmayan bir konu olduğu için ayrı ve derinlemesine işleniyor.
Evet, anlaşmaların dar mükellef vergilendirmesine etkisi temel düzeyde ve örneklerle ele alınıyor. Anlaşma hükmü ile iç hukuktaki dar mükellef vergilendirmesi çelişirse hangisinin uygulanacağı da örnek olaylarla gösteriliyor.
Evet. Konular YMM sınav müfredatına göre kurgulanıyor ve madde bazlı örnek olaylarla pekiştiriliyor. Madde numaralarının ezbere bilinmesi ayrıca önemseniyor, çünkü soruların büyük kısmı doğrudan kanun metninden geliyor.
Alınabilir. YMM Sınavı Vergi Eğitimleri paketinin parçasıdır ancak bağımsız olarak da tamamlanabilir.
Hayır. Genel kural bu olsa da m.5, fen adamı, muhabir, tutukluluk veya hastalık gibi zorunlu nedenlerle burada bulunanları farklı değerlendirir; eğitimde bu istisnalar ayrı ayrı işleniyor.
Hayır. Türkiye'deki bir kurum tarafından resmi veya özel görevle yurt dışına gönderilenler m.4 gereği tam mükellef sayılır. Ancak kaldığı ülkede elde ettiği kazanç üzerinden gelir vergisine benzer bir vergiye tabi tutulmuşsa bu kazanç Türkiye'de ayrıca vergilendirilmiyor.
Evet. Hocanın hazırladığı dar mükellefiyet notu ve derste işlenen örnek olaylar portalın Belgeler bölümünden indirilebiliyor.
Tüm canlı dersler kaydedilir; 3 ay boyunca kayıttan izleyebilir, ders notlarına erişebilirsin. Eğitim sonunda katılım belgesi düzenlenir.
İlgili eğitimler
Kayıt ve fiyat bilgisi için eğitmenle görüş
Güncel kontenjan ve fiyat bilgisini WhatsApp üzerinden hızlıca alabilir, sana en uygun programı birlikte belirleyebilirsiniz.