Defter Beyan Sistemi Nedir? Kimler Kullanır, Nasıl İşler
İçindekiler10
- 01Defter Beyan Sistemini kimler kullanır?
- 02Defter Beyan'da hangi işlemler yapılır?
- 03Defter Beyan ile e-Defter aynı şey midir?
- 04Defter Beyan'da bir dönemin akışı nasıl ilerler?
- 05Dönemsellik ilkesi neden bu kadar önemli?
- 06Binek araç KDV ve ÖTV'si nasıl kaydedilir?
- 07İhraç kayıtlı satış ile ihracat arasındaki fark nedir?
- 08Defter Beyan'da fatura tipleri nasıl ayrılır?
- 09Sabit kıymet alış ve satışı nasıl izlenir?
- 10Sık yapılan hatalar
Defter Beyan Sistemi, işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin ve serbest meslek erbabının gelir-gider kayıtlarını, fatura işlemlerini ve vergi beyannamelerini Gelir İdaresi Başkanlığının internet tabanlı portalı üzerinden yürüttüğü sistemdir. Defter, fatura ve beyanname aynı yerde olduğu için kayıtlarla beyanname rakamları birbirine bağlı ilerler.
Defter Beyan Sistemini kimler kullanır?
Sistemin asıl kullanıcıları iki gruptur: işletme defterine tabi mükellefler ve serbest meslek erbabı. Bu mükelleflerin defterini tutan muhasebe meslek mensupları ve büro çalışanları da mükellef adına aynı ekranları kullanır. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler bu sistemin kapsamı dışındadır.
Sistemde hangi beyannamenin hazırlanacağını, mükellefin geçici vergi yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı ve beyan döneminin türü belirler. Bu ayrım yapılmadan beyanname doğru kurulamaz.
Defter Beyan'da hangi işlemler yapılır?
- Stok girişleri: dönem başı ve dönem sonu mal mevcudu sisteme girilir.
- Muhasebe kayıtları: günlük gelir ve gider kayıtları gelir ve gider sayfalarına işlenir.
- Sabit kıymetler: alış, satış ve amortisman kayıtları tutulur.
- Bordro kayıtları: personel giderleri sisteme işlenir.
- Fatura işlemleri: e-fatura ve e-arşiv fatura düzenlenir; istisna, tevkifatlı ve ihraç kayıtlı fatura tipleri ilgili ekranlardan kesilir.
- Beyannameler: KDV, KDV 2, MUHSGK, gelir geçici ve yıllık gelir vergisi beyannameleri sistem üzerinden hazırlanır ve gönderilir.
Defter Beyan ile e-Defter aynı şey midir?
Hayır. Defter Beyan Sistemi, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ile serbest meslek erbabının kayıt ve beyan işlemleri için kullanılan ayrı bir portaldır. E-Defter ise yevmiye ve defter-i kebir gibi defterlerin elektronik ortamda tutulmasına ilişkin ayrı bir uygulamadır. İki sistemin mükellef grupları ve ekranları farklıdır.
Defter Beyan'da bir dönemin akışı nasıl ilerler?
- Sisteme giriş ve gerekli başvurular tamamlanır, mükellef sisteme kaydedilir.
- Dönem başı stok bilgileri girilir.
- Gelir ve giderler, ait oldukları döneme göre gelir ve gider sayfalarına işlenir.
- Demirbaş ve diğer sabit kıymetlerin alış ve satışları amortismanıyla birlikte kaydedilir.
- Bordro kayıtları işlenir.
- KDV, KDV 2 ve MUHSGK beyannameleri, ardından gelir geçici vergi beyannameleri sistemden hazırlanır.
- Dönem sonu mal mevcudu girilir ve yıllık gelir vergisi beyannamesi hazırlanır.
Dönemsellik ilkesi neden bu kadar önemli?
Defter Beyan tarafında en çok hata, gelirin ve giderin doğru döneme yazılmamasından çıkar. Gelir ve gider hangi döneme aitse o döneme yazılmalıdır; sistem yanlış döneme girilmiş bir kaydı kendiliğinden düzeltmez. Bir işlemin hangi dönemin kaydı olacağı, tahsil, ödeme ve belge tarihine göre ayrı ayrı değerlendirilir.
Binek araç KDV ve ÖTV'si nasıl kaydedilir?
İki yol vardır: KDV ve ÖTV'yi doğrudan gider yazmak ya da aracın maliyetine eklemek. Gider yazma yolunda belirli bir tutarın üzerinde kalan kısım kanunen kabul edilmeyen gider olarak ayrıca kaydedilir; maliyete ekleme yolunda ise tutar aracın değerine dahil olur ve amortisman yoluyla gidere dönüşür; ancak bu yolda da amortismana esas tutar için kanuni bir sınır bulunduğundan sınırı aşan kısma isabet eden amortisman gider yazılamaz. Hangi yolun seçileceği hesaplanarak karar verilir.
İhraç kayıtlı satış ile ihracat arasındaki fark nedir?
İhraç kayıtlı satışta faturada KDV vardır, ancak ihracatın belirli süre içinde gerçekleşmesi koşuluyla tecil-terkin uygulanır. İhracat gerçekleşmezse tecil edilen KDV, gecikme zammıyla birlikte imalatçıdan tahsil edilir. İhraç kayıtlı satışlarda KDVK m.11 kapsamındaki zorunlu ibarenin faturada yer alması gerekir.
Defter Beyan'da fatura tipleri nasıl ayrılır?
Sistem üzerinden e-fatura ve e-arşiv fatura düzenlenebilir. Fatura tipi işlemin niteliğine göre seçilir: normal satış, istisna kapsamındaki satış, tevkifatlı satış ve ihraç kayıtlı satış ayrı ekranlardan ve ayrı alan düzeniyle kesilir. Yanlış tipte düzenlenen fatura hem KDV beyannamesine hem gelir kaydına hatalı yansır; bu yüzden fatura tipi seçimi kayıt işleminin ilk adımı sayılmalıdır.
Sabit kıymet alış ve satışı nasıl izlenir?
Demirbaş gibi sabit kıymetlerin alışı, satışı ve amortismanı günlük gelir-gider kayıtlarından ayrı izlenir. Kıymetin alındığı dönemde kaydı yapılır, sonraki dönemlerde amortisman hesaplanır, satıldığında ise satış kaydı amortismanla birlikte değerlendirilir. Amortismanın yanlış hesaplanması dönem sonucunu doğrudan etkiler.
Sık yapılan hatalar
- Gelir ve gideri ait olduğu döneme değil, kaydın girildiği döneme yazmak.
- Dönem başı veya dönem sonu mal mevcudunu hesaba katmamak.
- Binek araç KDV ve ÖTV'sinde gider yazma ile maliyete ekleme yollarını karıştırmak, kanunen kabul edilmeyen gider kısmını ayrıca kaydetmemek.
- İhraç kayıtlı satış faturasında zorunlu ibareyi unutmak.
- Sabit kıymet satışını, amortisman kaydıyla birlikte düşünmemek.
- Geçici vergi yükümlülüğü olup olmadığına ve beyan dönemine bakmadan yanlış beyannameyi hazırlamak.
True Eğitim'in Defter Beyan Eğitiminde SMMM Nedime Özdamar; sistemin genel yapısını, dönem başı ve dönem sonu stok girişlerini, muhasebe kayıtlarını, sabit kıymet alış-satışını, bordro kayıtlarını ve dönemsellik ilkesini uygulamalı örneklerle anlatıyor. KDV, KDV 2, MUHSGK, gelir geçici ve gelir vergisi beyannamelerinin sistemden hazırlanması da derste gösteriliyor; derste çözülen örnek fatura ve mizan dosyalarına portaldan ulaşılabiliyor.
Bu rehberin eğitimi
Defter Beyan Eğitimi
Defter Beyan hakkında sık sorulanlar
01Eğitim hangi mükellef türlerini kapsıyor?
İşletme defterine tabi mükellefler ve serbest meslek erbabının Defter Beyan Sistemi üzerindeki tüm iş ve işlemleri kapsanıyor.
02Stok ve sabit kıymet işlemleri de gösteriliyor mu?
Evet. Dönem başı/dönem sonu stok girişleri ile sabit kıymet alış-satış ve amortisman kayıtları örnekler üzerinden uygulamalı işleniyor.
03Hangi beyannameler sistem üzerinden hazırlanıyor?
KDV, KDV 2, MUHSGK, gelir geçici ve yıllık gelir vergisi beyannamelerinin Defter Beyan üzerinden hazırlanışı ve gönderimi gösteriliyor.
04Dönemsellik ilkesi neden ayrı başlık?
Defter Beyan tarafında en çok hata yapılan konu gelir ve giderin doğru döneme yazılmasıdır; eğitimde dönemsellik ilkesi gerçek kayıt örnekleriyle pekiştiriliyor.
05İhraç kayıtlı satış ile ihracat arasındaki fark ne?
İhraç kayıtlı satışta faturada KDV vardır ama üç ay içinde ihracat gerçekleşmesi koşuluyla tecil-terkin uygulanır. İhracat gerçekleşmezse tecil edilen KDV, gecikme zammıyla birlikte imalatçıdan tahsil edilir.

