Mizan nasıl okunur? Adım adım mizan okuma rehberi

Mizan okurken önce borç toplamının alacak toplamına eşit olduğuna, sonra her hesabın beklenen yönde bakiye verip vermediğine bakılır. Aktif hesaplar borç, pasif hesaplar alacak bakiyesi vermelidir; ters bakiye hatalı kayıt ya da gerçeği yansıtmayan bir bakiye işaretidir. Ardından kasa, banka, ortaklar cari hesabı, stok ve KDV hesapları sırayla incelenir.

Mizan nedir, hangi sütunlardan oluşur?

Mizan, büyük defter hesaplarının borç ve alacak toplamlarını ve bakiyelerini bir arada gösteren tablodur. Dört temel sütun içerir: borç toplamı, alacak toplamı, borç bakiyesi ve alacak bakiyesi. Dönem içinde çıkarılan mizan geçici mizandır; dönem sonu işlemleri tamamlanıp gelir tablosu ve maliyet hesapları kapatıldıktan sonra çıkan mizan kesin mizandır. Hesaplar bilanço, gelir tablosu ve maliyet hesapları olarak gruplanır ve her grubun okunuş mantığı farklıdır.

Mizan hangi sırayla okunur?

1. Eşitliği kontrol et. Toplam borç ile toplam alacak, borç bakiyeleri toplamı ile alacak bakiyeleri toplamı birbirine eşit olmalıdır.
2. Hesap grubunu ayır. Bilanço hesaplarını, gelir tablosu hesaplarını ve maliyet hesaplarını ayrı ayrı oku.
3. Ters bakiyeleri tara. Aktif hesapta alacak bakiyesi ya da pasif hesapta borç bakiyesi görürsen nedenini araştır.
4. Kasayı incele. Kasa alacak bakiyesi vermez; aşırı yüksek kasa bakiyesi de gerçek duruma uygun mu diye sorgulanır.
5. Bankaları ekstreyle karşılaştır. Banka bakiyesi ve kredi bakiyeleri ekstreyle tutmalıdır.
6. Ortaklar cari hesaplarına bak. Ortaklardan alacaklar ve ortaklara borçlar hesapları ayrıca izlenir.
7. Stokları kontrol et. Stok bakiyesi sayımla uyumlu olmalı, negatif stok olmamalıdır.
8. KDV hesaplarını beyannameyle eşleştir. İndirilecek, hesaplanan ve devreden KDV bakiyeleri beyannamelerle uyumlu olmalıdır.
9. Gelir ve gider dengesine bak. Olağan dışı büyüklükteki ya da beklenmeyen kalemler incelenir.
10. Sermayeyi kontrol et. Sermaye hesabı tescilli sermayeyle uyumlu olmalıdır.

Mizanı yorumlarken hangi sorular sorulur?

• Bu bakiye işin niteliğine göre mantıklı mı?
• Bakiyenin dayanağı olan belge, ekstre ya da sayım tutanağı var mı?
• Önceki dönemle ya da önceki ayla kıyaslandığında ani bir sıçrama var mı?
• Bakiye, verilen beyannamelerle ve diğer kayıtlarla tutuyor mu?
• Düzeltme gerekiyorsa hangi hesabın hangi hesaba aktarılacağı belli mi?

Mizan okuma, hesapları sırayla işaretlemekten çok bu soruların cevabını aramaktır. Cevabı olmayan bakiye, düzeltme listesine girer.

Ters bakiye ne demektir, nasıl düzeltilir?

Ters bakiye, hesabın doğası gereği beklenen yönün tersinde bakiye vermesidir. Çoğunlukla bir kaydın yanlış hesaba atılması, tahsilat ya da ödemenin yanlış hesaba işlenmesi, stok çıkışının girişten fazla yazılması ya da eksik fatura girişi nedeniyle oluşur. Düzeltme için önce hesabın hareketleri incelenir, yanlış hesaba atılan kayıt mahsup fişiyle doğru hesaba aktarılır. Gerçekten ters bakiye vermesi gereken durumlarda ise bilançoda doğru kalemde sınıflandırılır. Birikmiş amortisman gibi düzenleyici hesapların ters çalışması hata değildir.

Ortaklardan alacaklar hesabı neden risk taşır?

Ortaklardan alacaklar hesabında (131) bakiye bulunması, ortağın şirketten para çektiği anlamına gelir. Vergi dairesi bu bakiyeyi ortağın şirketten çektiği para olarak görüp adat faizi ve KDV hesaplanmasını isteyebilir. Bankalar da bilançoyu okurken bu hesaba dikkat eder. Bu yüzden hesap bakiyesi dönem boyunca izlenir; gerekiyorsa adat faizi hesaplanır ve KDV sonucu değerlendirilir.

Mizanı banka, ihale ve vergi dairesi nasıl okur?

• Banka: gönderilen mizanı kendi programına aktarır; sermayeyi, kasa bakiyesini ve kredi bakiyelerini gerçek duruma çekecek düzeltmeler yapabilir.
• İhale makamı: öz kaynak ile borç arasındaki dengeyi gösteren bilanço oranlarına bakar.
• Vergi dairesi: ortaklar cari hesabı, kasa, KDV ve stok bakiyeleri gibi vergisel risk taşıyan hesaplara dikkat eder.

Müşterinin mali tablolarını bu üç kullanıcıya sunmadan önce kendi gözünle okumak, sonradan gelen düzeltme taleplerini azaltır.

Kesin mizana geçerken hangi hesaplar kapanır?

Dönem sonu işlemleri tamamlandıktan sonra önce maliyet hesapları, ardından gelir tablosu hesapları kapatılır. Geriye yalnızca bilanço hesapları kalır ve bilanço buradan oluşur. Kur değerlemesi, amortisman ve karşılık gibi dönem sonu kayıtları yapılmadan çıkarılan mizan, bilançoyu gerçek durumdan uzaklaştırır.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca borç ve alacak toplamlarının eşitliğine bakıp mizanı hatasız saymak. Yanlış hesaba atılan kayıt, eşitliği bozmaz.
• Ters bakiyeleri düzeltmeden bilançoya geçmek.
• Geçici mizanı kesin mizan gibi yorumlamak.
• Banka ve cari hesap bakiyelerini ekstre ve mutabakat olmadan doğru kabul etmek.
• Ortaklar cari hesabını izlememek, adat faizi ve KDV riskini son anda fark etmek.
• Dönem sonu değerlemeleri tamamlanmadan analiz yapmak.

True Eğitim'in Mizan ve Bilanço Okuma Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler: genel mizan düzeltmeleri, bilanço üzerinde oran analizi, gelir tablosunun okunması, bankaların bilançoyu nasıl okuduğu ve hangi hesaplarda değişiklik yaptığı, ihale bilanço oranları ve vergi dairesinin dikkat ettiği hesap bakiyeleri örneklerle gösterilir. Eğitmen YMM Musa İnci'dir.