Sermaye artırımı muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Sermaye artırımının muhasebe kaydı, artırım kararı ticaret siciline tescil edildiğinde sermaye hesabının alacaklandırılmasıyla yapılır. Nakdi artırımda karşılığı ödenmemiş sermaye hesabına borç yazılır; ortaklar parayı yatırdıkça banka hesabı borç, ödenmemiş sermaye alacak olur. İç kaynaklardan artırımda geçmiş yıl kârları ya da yedekler, ayni artırımda ise konulan varlığın hesabı borçlanır.

Sermaye artırımı hangi yollarla yapılır?

Artırım farklı kaynaklardan gelebilir ve her yolun hem hukuki süreci hem muhasebe kaydı farklıdır.

• Nakdi artırım: ortaklar şirkete yeni para koyar.
• Ayni artırım: ortaklar para yerine taşınmaz, makine, araç gibi parayla değerlenebilen ve devredilebilen varlıklar koyar.
• İç kaynaklardan artırım: şirketin dağıtılmamış geçmiş yıl kârları ya da yedekleri sermayeye eklenir; ortaktan yeni bir varlık girişi olmaz.

Artırım kararından tescile süreç nasıl ilerler?

1. Genel kurul ya da ortaklar kurulu artırım kararını alır; kararda artırımın kaynağı, tutarı ve ödeme biçimi yer alır.
2. Ana sözleşmenin sermayeye ilişkin maddesi tadil edilir.
3. Artırımın türüne göre rapor hazırlanır: nakdi artırımda ödemenin yapıldığını gösteren tespit raporu, ayni artırımda mahkemece atanan bilirkişinin değer tespit raporu, iç kaynaklardan artırımda ise dağıtılmayan geçmiş yıl kârının sermayeye ilave edilebileceğine dair rapor.
4. MERSİS'te sermaye ve pay ekranı doldurulur, tescil başvurusu yapılır.
5. Tescilden sonra muhasebe kaydı yapılır ve gerekli bildirimler takip edilir.

Nakdi sermaye artırımının muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Nakdi artırımda iki aşamalı bir kayıt mantığı vardır: önce artırılan sermaye taahhüt olarak yazılır, sonra ortaklar ödemeyi yaptıkça kapatılır.

1. Taahhüt kaydı: ödenmemiş sermaye hesabı borç, sermaye hesabı alacak yazılır.
2. Ödeme kaydı: ortaklar parayı bankaya ya da kasaya yatırdığında banka veya kasa hesabı borç, ödenmemiş sermaye hesabı alacak yazılır.
3. Ödenmemiş bakiye: henüz ödenmemiş kısım bilançoda sermayeden indirim kalemi olarak görünür; ödendikçe bu bakiye kapanır.

Ortaklar parayı tescilden önce yatırmışsa bu tutarın tescile kadar hangi hesapta izleneceği ayrıca belirlenmelidir.

İç kaynaklardan sermaye artırımının kaydı nasıl yapılır?

İç kaynaklardan artırımda ortak şirkete yeni bir şey getirmez; şirketin bilançosunda zaten duran özkaynak kalemi sermaye hesabına taşınır. Kayıtta geçmiş yıllar kârları ya da ilgili yedek hesabı borç, sermaye hesabı alacak yazılır. Burada belirleyici nokta, artırıma konu edilen kârın dağıtılmamış olması ve bilançoda gerçekten bulunmasıdır. Bunu gösteren mali müşavir raporu tescil dosyasına eklenir; dağıtılmayan geçmiş yıl kârlarının sermayeye ilavesi için aranan bu tespit raporu en çok merak edilen belgelerden biridir.

Ayni sermaye artırımında neye dikkat edilir?

Ayni sermayede ortak, para yerine bir varlık koyar. Bu varlığın değeri mahkemece atanan bilirkişi tarafından tespit edilir; rapordaki değer artırımın dayanağı olur. Kayıtta konulan varlığın ilgili hesabı borç, sermaye hesabı alacak yazılır. Her değer ayni sermaye olarak konulamaz: ortağın kişisel emeği, uzmanlığı ya da itibarı gibi parayla değerlenemeyen ve devredilemeyen unsurlar sermaye sayılmaz. Varlığın şirkete devrinde doğabilecek vergisel sonuçlar ayrıca değerlendirilir.

Sermaye azaltımının muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Sermaye azaltımı, fazla sermayenin ortaklara iade edilmesi, geçmiş yıl zararlarının kapatılması ya da yeniden yapılanma gibi nedenlerle yapılır. Azaltımda alacaklıların korunması için ilan ve çağrı usulü işler. Kayıtta sermaye hesabı borç yazılır. Karşılığı, zarar kapatılıyorsa geçmiş yıl zararları hesabının alacaklandırılması, ortaklara iade yapılıyorsa ortaklara borç hesabının alacaklandırılması ve ödeme sonunda banka çıkışı olur.

Hisse devri sermaye artırımı sayılır mı?

Hayır. Hisse devrinde şirketin toplam sermayesi değişmez; yalnızca bir ortağın payı başka birine geçer. Limited şirkette pay devri yazılı ve noter onaylı devir sözleşmesiyle yapılır (TTK m.595); esas sözleşmede aksi öngörülmemişse genel kurul onayı da gerekir, devir pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil edilir (TTK m.598). Anonim şirkette devrin usulü ise payın türüne ve esas sözleşmeye göre farklılaşır. Her iki durumda da sermaye tutarı değişmediği için sermaye artırımı kaydı yapılmaz. Yeni gelen ortak pay almanın yanında şirkete nakit sermaye de koyuyorsa bu işlem artık sermaye artırımıdır ve karar buna göre yazılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Artırım kararını tescilden önce muhasebeleştirmek.
• Ödenmemiş sermayeyi bilançoda sermayeden indirim olarak göstermeyip bakiyeyi görünmez bırakmak.
• Hisse devrini sermaye artışı gibi kaydetmek ya da limited şirkette noter onayı ve tescil adımlarını atlamak.
• Nakdi, ayni ve iç kaynaklardan artırımda gereken raporların birbirinden farklı olduğunu gözden kaçırıp aynı raporu kullanmaya çalışmak.
• İç kaynaklardan artırımda dağıtılmış ya da bilançoda karşılığı bulunmayan kârı artırıma konu etmek.
• Ayni sermayede bilirkişi değeriyle muhasebe kaydındaki değeri farklı yazmak.

True Eğitim'in Şirketlerde Sermaye Değişiklikleri Tescil ve Muhasebe Kayıtları Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler: nakdi ve ayni sermaye artırımı, sermaye azaltımı, nedenleri, genel kurul karar örnekleri, MERSİS girişleri, tescil işlemleri ve muhasebe kayıtları örnek monografilerle gösterilir; eş zamanlı artırım ve azaltım ile hisse devrinin sermaye değişikliğinden ayrımı da ele alınır. Eğitmen SMMM Nedime Özdamar'dır.