Birleşme, bölünme ve tür değişikliği farkı nedir?
İçindekiler8
- 01Şirket birleşmesi nedir, hangi yollarla yapılır?
- 02Tam bölünme ile kısmi bölünme arasındaki fark nedir?
- 03Tür değişikliği yeni şirket kuruluşu sayılır mı?
- 04Hangi işlem hangi durumda seçilir?
- 05Üç işlemde ortak olan belge ve süreç adımları
- 06Tasfiye bunların neresinde?
- 07Vergi ve muhasebe açısından nelere bakılır?
- 08Sık yapılan hatalar
Birleşmede iki ya da daha fazla şirket tek şirket olur; bölünmede bir şirketin mal varlığı bir veya daha fazla şirkete geçer; tür değişikliğinde ise şirket aynı tüzel kişilik olarak devam eder ve yalnızca hukuki türü, örneğin limitedden anonime, değişir. Birleşme ve bölünmede mal varlığı devredilir, tür değişikliğinde hiçbir devir olmaz ve yeni şirket kurulmaz.
Şirket birleşmesi nedir, hangi yollarla yapılır?
Birleşme, şirketlerin hukuki varlıklarını tek çatı altında toplamasıdır ve iki yolu vardır:
- Devralma şeklinde birleşme: bir şirket diğerini bünyesine katar; devrolan şirket kül halinde sona erer ve varlık ile borçları devralan şirkete geçer.
- Yeni kuruluş şeklinde birleşme: birleşen şirketlerin tamamı sona erer, mal varlıkları yeni kurulan bir şirkete geçer.
Anonim şirketlerde birleşme kararında aranan nisap TTK m.151 kapsamında değerlendirilir. Hangi yolun seçileceği; sözleşmelerin, ruhsatların ve vergi kayıtlarının nasıl taşınacağı gözetilerek belirlenir.
Tam bölünme ile kısmi bölünme arasındaki fark nedir?
- Tam bölünme: şirketin bütün mal varlığı bölümlere ayrılıp başka şirketlere devredilir; bölünen şirket tasfiyesiz sona erer.
- Kısmi bölünme: mal varlığının yalnızca bir kısmı devredilir; şirket kalan aktif ve pasifleriyle faaliyetine devam eder.
Her iki türde de devre konu aktifler ve pasifler tek tek belirlenir. Vergisiz bölünmede varlıklar kayıtlı değerleri üzerinden devredilir (KVK m.19/3); rayiç değerle devir vergisiz bölünme şartını bozar. Hangi kalemin hangi şirkete geçtiği bölünme işleminin muhasebe kayıtlarını doğrudan etkiler.
Tür değişikliği yeni şirket kuruluşu sayılır mı?
Hayır. Tür değişikliğinde tüzel kişilik korunur, yalnızca şirketin hukuki türü değişir. Geçmişe bağlı hak ve yükümlülükler ile KDV ve kurumlar vergisi mükellefiyeti gibi vergisel kayıtlar aynen devam eder; bu nedenle yeni bir mükellefiyet açılmaz. Vergi tarafında dikkat edilecek nokta, kıst dönem için kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesidir. Tür değişikliği ara bilanço üzerinden yapılır ve gerektiğinde eş zamanlı sermaye artırımı ile azaltımı kararı da bu aşamada yazılır.
Hangi işlem hangi durumda seçilir?
- İki işletmeyi tek çatı altında toplamak istiyorsanız birleşme gündeme gelir.
- Faaliyet kollarını ayrı şirketlere bölmek ya da yalnızca bir kolu başka bir şirkete aktarmak istiyorsanız bölünme uygundur.
- Şirketin hukuki türü ortaklık yapısına ya da büyüme planına artık uymuyorsa, aynı şirketi koruyarak tür değişikliği yapılır.
- Faaliyetin tamamen sona erdirilmesi isteniyorsa tasfiye yolu izlenir.
Seçim yapılırken yalnızca tescil giderine değil, işlemin vergi, sözleşme ve ruhsat sonuçlarına da bakılır.
Üç işlemde ortak olan belge ve süreç adımları
İşlemin türüne göre ayrıntılar değişse de süreç genel hatlarıyla şöyle ilerler:
- Taraf şirketlerin mali durumunu gösteren bilanço ya da ara bilanço hazırlanır.
- Öz varlık tespiti yapılır ve sermayenin karşılıksız kalıp kalmadığına ilişkin mali müşavir raporu düzenlenir.
- Birleşme sözleşmesi ya da bölünme planı gibi işleme özgü belgeler hazırlanır.
- Genel kurul ya da ortaklar kurulu gerekli nisapla karar alır; karar örnekleri anonim ve limited şirket için ayrı yazılır.
- Alacaklılara çağrı gibi belgesel yükümlülükler yerine getirilir.
- MERSİS'te başvuru yapılır, ticaret odası evrakları hazırlanır ve tescil takip edilir.
- Muhasebe kayıtları, tescil edilen işleme göre kurulur.
Tasfiye bunların neresinde?
Tasfiye farklı bir yoldur. Birleşme ve tam bölünmede şirket tasfiye edilmeden sona erer, çünkü mal varlığı başka bir şirkete geçer. Tasfiyede ise şirket faaliyetini bırakır, alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder, kalan değeri ortaklara dağıtır ve sicilden silinir. Tür değişikliğinde ise ne sona erme ne de tasfiye vardır.
Vergi ve muhasebe açısından nelere bakılır?
Yapısal işlemler yalnızca hukuki değil, aynı zamanda vergisel sonuç da doğurur. Birleşme ve bölünmede devir işleminin vergiye tabi olmaması, Kurumlar Vergisi Kanunu'nda aranan şartlara bağlıdır. Muhasebe tarafında devrolan şirketin varlık ve borçları devralan şirketin defterlerine aktarılır; bölünmede devre konu aktif ve pasif hesaplar ayrıştırılarak devralan şirkete kaydedilir; tür değişikliğinde ara bilanço esas alınır.
Sık yapılan hatalar
- Tür değişikliğini yeni şirket kuruluşu sanıp gereksiz yere yeni mükellefiyet açmak ya da eskisini kapatmak.
- Öz varlık tespitini ve sermayenin karşılıksız kalmadığına ilişkin raporu atlamak ya da geç hazırlamak.
- Devralma ile yeni kuruluş yolunu yalnızca hukuki maliyete bakarak seçmek; sözleşme, ruhsat ve vergi sonuçlarını hesaba katmamak.
- Tam bölünme ile kısmi bölünmeyi karıştırıp bölünen şirketin sona erip ermeyeceğini yanlış planlamak.
- Vergisiz bölünmede devre konu aktif ve pasifleri kayıtlı değer yerine rayiç değerle devretmek.
- Anonim ve limited şirket karar örneklerini aynı kalıpla yazmak; nisaplar şirket türüne göre değişir.
True Eğitim'in Kuruluştan Tasfiyeye Şirket İşlemleri Eğitimi bu işlemleri uygulamalı işler: birleşme, bölünme ve tür değişikliği için örnek kararlar, MERSİS girişleri, ticaret odası belgeleri ve muhasebe kayıtları gösterilir; kuruluş, hisse devri, adres değişikliği, merkez nakli, genel kurul ve tasfiye başlıkları da programda yer alır. Eğitmen SMMM Nedime Özdamar'dır.
Bu rehberin eğitimi
Kuruluştan Tasfiyeye Şirket İşlemleri Eğitimi
Kuruluştan Tasfiyeye Şirket İşlemleri hakkında sık sorulanlar
01Hisse devri ile sermaye artırımı yoluyla yeni ortak alımı arasındaki fark nedir?
Hisse devrinde şirketin toplam sermayesi değişmez, sadece mevcut bir ortağın payı başka birine geçer. Sermaye artırımı yoluyla yeni ortak alımında ise şirketin sermayesi büyür ve yeni ortak bu artan kısma karşılık pay alır.
02Şirket birleşmesinde devralma ile yeni kuruluş şeklinde birleşme arasındaki fark nedir?
Devralma şeklinde birleşmede bir şirket diğerini bünyesine katar ve devrolan şirket kül halinde sona erer. Yeni kuruluş şeklinde birleşmede ise iki veya daha fazla şirket birlikte kül olur ve mal varlıkları yeni kurulan bir şirkete geçer.
03Tam bölünme ile kısmi bölünme arasındaki fark nedir?
Tam bölünmede şirketin tüm mal varlığı bölümlere ayrılıp başka şirketlere devredilir ve bölünen şirket tasfiyesiz sona erer. Kısmi bölünmede ise mal varlığının yalnızca bir kısmı devredilir, şirket kalan aktif ve pasifleriyle faaliyetine devam eder.
04Tür değişikliği yeni bir şirket kuruluşu sayılır mı?
Hayır. Tür değişikliğinde tüzel kişilik korunur, sadece hukuki şirket tipi değişir; geçmişe bağlı hak ve yükümlülükler (KDV, kurumlar vergisi mükellefiyeti gibi) aynen devam eder, yalnızca kıst dönem kurumlar vergisi beyannamesi verilir.
05Anonim şirket kurmak zorunlu olduğu faaliyet alanları var mı?
Evet. Banka, finansal kiralama, faktoring, sigorta şirketleri, anonim şirket şeklinde kurulan holdingler, teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri ve SPK'ya tabi şirketler kanunen anonim şirket olarak kurulmak zorundadır.

