Ticari Belgeler Nelerdir? E-Belge ve E-Defter Rehberi

SMMM Nedime Özdamar · güncelleme
İçindekiler12
  1. 01Başlıca ticari belgeler hangileridir?
  2. 02Bu belgelerin elektronik karşılıkları nelerdir?
  3. 03E-belge ve e-defter başvurusu nasıl yapılır?
  4. 04E-belge düzenleme, iptal ve iade nasıl ilerler?
  5. 05Özellikli faturalar nasıl düzenlenir?
  6. 06E-defter ve berat nedir?
  7. 07E-fatura ile e-arşiv fatura arasındaki fark nedir?
  8. 08E-irsaliye ne işe yarar?
  9. 09Belge tipine göre muhasebe kaydı nasıl değişir?
  10. 10E-serbest meslek makbuzu nasıl düzenlenir?
  11. 11E-defter kayıtlarında nelere dikkat edilir?
  12. 12Sık yapılan hatalar

Ticari belgeler, işletmelerin mal ve hizmet hareketlerini kayıt altına aldığı fatura, irsaliye ve gider pusulası gibi belgelerdir. Elektronik karşılıkları e-fatura, e-arşiv fatura, e-irsaliye ve e-serbest meslek makbuzudur; bu belgelerden doğan muhasebe kayıtları ise e-defterde tutulur ve berat yüklemesiyle tamamlanır.

Başlıca ticari belgeler hangileridir?

  • Fatura: mal veya hizmet satışını gösteren, alıcıya düzenlenen belgedir.
  • İrsaliye: malın bir yerden başka bir yere taşındığını gösteren belgedir.
  • Gider pusulası: fatura düzenlemeyen kişilerden yapılan alımları belgelemek için alıcı tarafından düzenlenir.
  • Serbest meslek makbuzu: serbest meslek erbabının verdiği hizmetin karşılığını gösteren belgedir.

Bu belgelerin elektronik karşılıkları nelerdir?

  • E-fatura: e-fatura sistemine kayıtlı mükellefler arasında düzenlenen elektronik faturadır.
  • E-arşiv fatura: e-fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara düzenlenen elektronik faturadır.
  • E-irsaliye: malın taşınmasında düzenlenen elektronik irsaliyedir.
  • E-serbest meslek makbuzu: kâğıt serbest meslek makbuzunun elektronik karşılığıdır.

Hangi mükellefin hangi sisteme geçeceği GİB düzenlemeleriyle belirlenir.

E-belge ve e-defter başvurusu nasıl yapılır?

Başvuru, GİB'in sistemi üzerinden yapılır ve belgeler GİB portalı ya da bir entegratör aracılığıyla düzenlenir. Başvuru aşamaları belge türüne göre ayrı ayrı izlenir: e-fatura, e-arşiv, e-irsaliye ve e-defter için ayrı adımlar vardır ve bunlar tek seferde tamamlanan bir işlem değildir.

E-belge düzenleme, iptal ve iade nasıl ilerler?

  1. Başvuruyu tamamlayın ve belge türünü seçin.
  2. Belgeyi fatura tipine ve alıcıya göre düzenleyin: yabancı paralı, iskontolu, iade ya da tevkifatlı fatura için ayrı alanlar doldurulur.
  3. Belgeyi gönderin ve gönderim sonucunu kontrol edin.
  4. Hata varsa iptal mi, iade faturası mı gerektiğine karar verin. Hangi yolun izleneceği belge türüne göre değişir.
  5. Belgenin türüne uygun muhasebe kaydını oluşturun.

Özellikli faturalar nasıl düzenlenir?

  • Yabancı paralı fatura: kur ve tutar gösterimine dikkat edilir.
  • İskontolu fatura: iskonto satırı ayrıca işlenir.
  • İade faturası: iade, fatura tipi olarak seçilir; senaryo ise alıcıya göre belirlenir ve iade faturası da alıcıya göre e-fatura ya da e-arşiv fatura olarak düzenlenir.
  • Tevkifatlı fatura: tevkifat oranının faturada nasıl belirtileceği ayrı çalışılır.

E-defter ve berat nedir?

E-defter, yevmiye ve defter-i kebir gibi defterlerin elektronik ortamda tutulmasıdır. Berat ise bu defterlerin onaylandığını gösteren, imzalanıp sisteme yüklenen dosyadır. Berat yüklenmeden önce muhasebe fişleri ile e-defter kayıtlarının tutarlı olduğundan emin olunmalıdır; fiş ile defter kaydı arasındaki uyumsuzluk beratın yüklenmesi sırasında sorun çıkarır.

E-fatura ile e-arşiv fatura arasındaki fark nedir?

İki faturanın temel farkı alıcıdadır. Alıcı da e-fatura sistemine kayıtlıysa fatura e-fatura olarak, kayıtlı değilse e-arşiv fatura olarak düzenlenir. E-faturada belge gönderici ile alıcı arasında sistem üzerinden iletilir; e-arşiv faturada ise belge alıcıya ayrıca iletilir ve ilgili raporlama GİB'e yapılır. Hangisinin düzenleneceği çoğunlukla karşı tarafın sistem durumuna göre belirlenir.

E-irsaliye ne işe yarar?

E-irsaliye, malın sevkini elektronik ortamda belgeler. Mal hareketi ile faturanın birbirine bağlı kurulması gerekir; irsaliye ile fatura arasındaki bağ yanlış kurulursa malın sevki ile faturalama arasında kayıt uyumsuzluğu oluşur.

Belge tipine göre muhasebe kaydı nasıl değişir?

Her belge türü farklı bir muhasebe sonucu doğurur ve kayıt belge tipine göre kurulur. Satış faturası alacak ve gelir kaydı oluşturur. İade faturası bu etkiyi geri çevirir ve ilgili KDV'yi de düzeltir. Tevkifatlı faturada KDV'nin bir bölümü alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edildiği için hesaplanan ya da indirilecek KDV tutarı farklı çıkar. Gider pusulası alıcı tarafından düzenlendiği için kaydı da alıcı tarafında yapılır. Bu yüzden belge düzenlendikten sonra kaydı ayrıca kontrol etmek gerekir.

E-serbest meslek makbuzu nasıl düzenlenir?

E-serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbabının kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği belgedir. Kâğıttan e-ortama geçişte bazı alanlar değişir; makbuz kesilirken bu alanların doğru doldurulması gerekir. Makbuz GİB portalı ya da entegratör ekranı üzerinden düzenlenir.

E-defter kayıtlarında nelere dikkat edilir?

E-defter, muhasebe kayıtlarının doğruluğuna dayanır; berat aşamasında yakalanan sorunların çoğu aslında kayıt aşamasında oluşmuştur. Yevmiye fişlerinin belge dayanaklı olması, doğru döneme yazılması ve borç ile alacak toplamlarının dengeli olması gerekir. Belge tipine göre kurulan kaydın e-defterdeki karşılığı da aynı tutarı göstermelidir. Bu kontroller berat yüklemeden önce yapılırsa yükleme aşamasında geri dönmek gerekmez.

Sık yapılan hatalar

  • İadeyi fatura tipi olarak seçmek yerine ayrı bir senaryo sanıp belgeyi yanlış türde düzenlemek.
  • Tevkifatlı faturada tevkifatı faturada doğru belirtmemek.
  • Yabancı paralı faturada kur ve tutarı yanlış göstermek.
  • Belge türüne uymayan muhasebe kaydı oluşturmak.
  • Muhasebe fişleri ile e-defter kayıtları arasındaki tutarlılığı kontrol etmeden berat yüklemek.
  • Kâğıt serbest meslek makbuzundan e-ortama geçerken değişen alanları gözden kaçırmak.

True Eğitim'in Ticari Belgeler ve E-Defter Eğitiminde SMMM Nedime Özdamar; e-belge ve e-defter başvuru aşamalarını, e-fatura, e-irsaliye ve e-arşiv fatura düzenlemeyi, iptal ve iade süreçlerini, yabancı paralı, iskontolu, iade ve tevkifatlı faturaları, e-serbest meslek makbuzunu ve e-defter berat yüklemeyi gerçek GİB ve entegratör ekranları üzerinden uygulamalı gösteriyor.

Bu rehberin eğitimi

Ticari Belgeler ve E-Defter Eğitimi

6saatCanlı ders
11dersDers sayısı
3ayKayıttan izleme
İşlenen konular
E-Belgeler ve E-Defter Başvuru AşamalarıE-Ticari Belge Düzenleme/İptal/İade AşamalarıE-Fatura/İrsaliyeE-Arşiv FaturaYabancı Paralı Faturaİskontolu Fatura+5 konu

Ticari Belgeler ve E-Defter hakkında sık sorulanlar

01Hangi e-belgelerin düzenlenmesi gösteriliyor?

E-fatura, e-irsaliye, e-arşiv fatura ve e-serbest meslek makbuzu; ayrıca yabancı paralı, iskontolu, iade ve tevkifatlı fatura senaryoları uygulamalı işleniyor.

02E-belge iptal ve iade süreçleri anlatılıyor mu?

Evet. E-ticari belgelerde iptal ve iade aşamaları, hangi durumda hangi yolun izleneceğiyle birlikte örnekler üzerinden gösteriliyor.

03E-defter berat yükleme kapsama dahil mi?

Dahil. E-defter muhasebe kayıtlarında dikkat edilecek durumlar ve berat yükleme süreci adım adım gösteriliyor.

04Başvuru aşamaları da gösteriliyor mu?

Evet. E-belge ve e-defter başvuru aşamaları eğitimin başında ekran üzerinde anlatılıyor.

05Yabancı paralı, iskontolu ve tevkifatlı faturalar ayrı mı işleniyor?

Evet. Her senaryo ayrı bir örnekle çalışılıyor; kur ve tutarın gösterimi, iskonto satırının işlenmesi ve tevkifat oranının faturada nasıl belirtileceği tek tek gösteriliyor.

Eğitimin bütün soruları
Rehberler

İlgili rehberler

Tüm rehberler
Zirve Uygulamalı Finansal Muhasebe

Dönem sonu mal mevcudu nasıl hesaplanır?

Dönem sonu mal mevcudu sayımla ya da ortalama kârlılık oranı yöntemiyle nasıl bulunur; hesap adımları, muhasebe kaydı ve sık yapılan hatalar.

Şirket Kuruluşları

Limited şirket nasıl kurulur? Adım adım kuruluş

Limited şirket kuruluşu ünvan sorgusundan MERSİS tesciline, tescilden sonraki vergi ve defter başvurularına kadar hangi sırayla ilerler, adım adım anlatıyoruz.

Şirketlerde Sermaye Değişiklikleri Tescil ve Muhasebe Kayıtları

Sermaye artırımı muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Nakdi, ayni ve iç kaynaklardan sermaye artırımında muhasebe kayıtları, tescil sırası ve gereken raporlar ile sermaye azaltımının kaydı anlatılıyor.

Mizan ve Bilanço Okuma

Mizan nasıl okunur? Adım adım mizan okuma rehberi

Mizanda önce borç alacak eşitliğine, sonra ters bakiyelere, kasa, banka, ortaklar cari ve KDV hesaplarına bakılır; okuma sırası ve sık hatalar burada.

Kuruluştan Tasfiyeye Şirket İşlemleri

Birleşme, bölünme ve tür değişikliği farkı nedir?

Şirket birleşmesi, tam ve kısmi bölünme ile tür değişikliği arasındaki farklar, ortak belge adımları ile vergi ve muhasebe boyutu sade anlatımla.

Dönem Sonu İşlemleri

Dönem sonu işlemleri nelerdir? Sıra ve kayıtlar

Dönem sonu işlemleri envanterden değerlemeye, kâr/zarar hesabından beyannameye hangi sırayla yapılır; kayıtlar ve sık yapılan hatalar anlatılıyor.

Tüm rehberler