Turizm Muhasebesi Nedir? Otel ve Acenta Kayıtları

SMMM Nedime Özdamar · güncelleme
İçindekiler9
  1. 01Konaklama işletmesinde kayıt düzeni nasıl kurulur?
  2. 02Konaklama vergisinin matrahı nasıl belirlenir?
  3. 03Seyahat acentesi ve tur operatöründe kayıt nasıl farklıdır?
  4. 04Turizmde KDV'nin özel durumları nelerdir?
  5. 05Hizmet üretim maliyeti hesabında hangi risk vardır?
  6. 06Konaklama işletmesi neden hizmet üretim maliyeti hesabı kullanır?
  7. 07Döviz işlemleri ve kur değerlemesi nasıl yapılır?
  8. 08Dönem sonunda hangi işlemler yapılır?
  9. 09Sık yapılan hatalar

Turizm muhasebesi, konaklama işletmeleri ile seyahat acentesi ve tur operatörlerinin kendine özgü hesap planı, gelir-gider ayrımı ve vergi kurallarına göre kayıt altına alınmasıdır. İki ayrı düzen vardır: otel gibi konaklama işletmesinde hizmet üretim maliyeti ve departman bazlı gelir, seyahat acentesinde ise rezervasyon, avans ve komisyon ilişkisi kayıt düzenini belirler.

Konaklama işletmesinde kayıt düzeni nasıl kurulur?

Otel, pansiyon ve tatil köyü gibi işletmelerde mal satılmaz, hizmet üretilir. Bu yüzden maliyetler hizmet üretim maliyeti mantığıyla toplanır. Süreç kısaca şöyle işler:

  1. Hizmetin üretimine giren malzeme ve diğer maliyetler ilk madde ve malzeme (150) hesabından hizmet üretim maliyeti (740) hesabına aktarılır.
  2. Dönem sonunda 740 hesabında toplanan tutar satılan hizmet maliyeti (622) hesabına devredilir.
  3. Gelirler oda, yiyecek-içecek ve eğlence gibi departmanlara göre alt hesaplarda izlenir.
  4. Konaklama vergisinin matrahı belirlenir ve faturada ayrı gösterilir.
  5. Döviz tahsilatları kur farkıyla birlikte kayda alınır; dönem sonunda değerleme ve amortisman kaydı yapılır.

Gelirin departmana göre izlenmesi, hangi bölümün işletmeye ne kazandırdığını görmeyi sağlar. Tek hesapta toplanan gelir bu bilgiyi vermez.

Konaklama vergisinin matrahı nasıl belirlenir?

Konaklama vergisinin matrahı, KDV hariç bedeldir; bedele ilave edilen vade farkı, kur farkı ve fiyat farkı gibi unsurlar da matraha katılır. Vergi faturada ayrı gösterilir. Matrah belirlenirken yalnız oda bedeline bakmak yetmez; faturaya yansıyan ilave unsurlar da değerlendirilir.

Seyahat acentesi ve tur operatöründe kayıt nasıl farklıdır?

Seyahat acentesi ve tur operatörü, müşteri adına otel, ulaşım ve tur hizmetini aracılık ederek ya da paket halinde satar. Bu nedenle kayıt düzeni rezervasyon, avans ve komisyon üzerine kurulur. Müşteriden alınan avans, hizmet verilene kadar gelir sayılmaz. Rezervasyon iptalinde iade ve reklamasyon işlemleri ayrı kaydedilir. Komisyon geliri ise komisyon faturasıyla belirlenir. Döviz cinsinden yapılan işlemlerde kur değerlemesi her dönem sonunda ayrıca yapılır.

Acentenin satışı kendi adına mı yoksa aracı sıfatıyla mı yaptığı, gelirin tutarını belirler: aracı sıfatıyla yapılan satışta gelir yalnız komisyondur. Kayıtların dayanağı da tarafa göre değişir. Konaklama tarafında oda satışına ilişkin fatura, kur bilgisi ve konaklama vergisi ayrımı; acenta tarafında rezervasyon belgesi, avans makbuzu ve komisyon faturası kayıtların dayanağıdır. Belgelerin birbirini tutması, iade ve iptal durumunda düzeltmeyi kolaylaştırır.

Turizmde KDV'nin özel durumları nelerdir?

  • Her şey dahil sistemde alkollü içecekler: Bu içeceklere ait KDV'nin indirim ve maliyet yönünden nasıl ele alınacağı ayrıca değerlendirilir.
  • Yurt dışına verilen hizmetler: Hizmetin yurt dışındaki bir müşteri için yapılması ve faturanın o müşteri adına düzenlenmesi, KDVK m.11 kapsamındaki istisnanın şartları arasındadır; diğer şartlar da ayrıca kontrol edilir. Yurt içinde yararlanılan konaklama hizmetleri bu kapsama girmez.

Hizmet üretim maliyeti hesabında hangi risk vardır?

740 hesabının bir kısmının kâr ya da zarar görünümünü değiştirmek amacıyla başka bir hesaba aktarılması VUK m.359 kapsamında muhasebe hilesi sayılabilir. Bu nedenle aktarımlar belgeye dayandırılır ve hesabın dönem sonunda hangi hesaba, hangi gerekçeyle kapatıldığı açıkça gösterilir.

Konaklama işletmesi neden hizmet üretim maliyeti hesabı kullanır?

Konaklama işletmesi stok satmaz; oda, yemek ve eğlence gibi hizmetleri üretip sunar. Bu hizmetlerin maliyeti önce hizmet üretim maliyeti hesabında toplanır, dönem sonunda da satılan hizmetin maliyetine aktarılır. Böylece her departmanın maliyeti gelirle karşılaştırılabilir ve işletmenin hangi bölümden ne kazandığı görünür hale gelir.

Döviz işlemleri ve kur değerlemesi nasıl yapılır?

Turizm işletmesi sık sık döviz cinsinden tahsilat yapar. Tahsilat tarihindeki kur ile fatura tarihindeki kur arasındaki fark, kur farkı olarak kambiyo hesaplarına yazılır. Dönem sonunda tahsil edilmemiş döviz alacakları ve ödenmemiş döviz borçları dönem sonu kuruyla yeniden değerlenir. Acentelerde döviz cinsinden avans ve komisyon işlemleri de aynı mantıkla izlenir.

Dönem sonunda hangi işlemler yapılır?

Dönem sonunda amortisman ayrılır, gider tahakkukları yapılır, hizmet üretim maliyeti hesabı kapatılır ve döviz bakiyeleri değerlenir. Turizm teşvik ve istisnalarından yararlanılıyorsa, uygulamanın dayanağı belgelenerek ilgili hesaplara yansıtılır.

Sık yapılan hatalar

  • Turizm gelirini departmanlara ayırmadan tek hesapta toplamak.
  • Konaklama vergisinin matrahına vade, kur ve fiyat farkı gibi ilave unsurları katmamak.
  • Müşteriden alınan avansı hizmet verilmeden gelir yazmak.
  • Her şey dahil sistemde alkollü içeceklere ait KDV'yi ayrıca değerlendirmeden olduğu gibi indirilecek KDV'de bırakmak.
  • Yurt içinde yararlanılan konaklama hizmetine yurt dışı hizmet istisnasını uygulamak.
  • Döviz cinsinden tahsilat ve borçların dönem sonu değerlemesini atlamak.

True Eğitim'in Turizm Sektöründe Vergilendirme ve Muhasebe Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler. Programda turizm işletmelerinde vergilendirme esasları, konaklama ve seyahat acentesi muhasebesi, turizm teşvikleri ve istisnalar, döviz işlemleri ve kur değerlemesi, KDV ve konaklama vergisi uygulamaları ile dönem sonu işlemleri yer alır. Dersleri SMMM Nedime Özdamar anlatır.

Bu rehberin eğitimi

Turizm Sektöründe Vergilendirme ve Muhasebe Eğitimi

8saatCanlı ders
6dersDers sayısı
3ayKayıttan izleme
İşlenen konular
Turizm İşletmelerinde Vergilendirme EsaslarıKonaklama ve Seyahat Acentesi MuhasebesiTurizm Teşvikleri ve İstisnalarDöviz İşlemleri ve Kur DeğerlemesiKDV ve Konaklama Vergisi UygulamalarıTurizm İşletmelerinde Dönem Sonu İşlemleri

Turizm Sektöründe Vergilendirme ve Muhasebe hakkında sık sorulanlar

01Konaklama işletmeleri ve seyahat acenteleri ayrı ayrı işleniyor mu?

Evet. Konaklama işletmesinin hizmet üretim maliyeti ve departman bazlı hesap düzeni ile seyahat acentesi/tur operatörünün rezervasyon, avans ve komisyon muhasebesi ayrı bölümlerde, kendi örnek yevmiye kayıtlarıyla işleniyor.

02Konaklama vergisi uygulaması kapsama dahil mi?

Dahil. Konaklama vergisinin matrahı — KDV hariç bedel, vade/kur/fiyat farkı gibi ilave unsurlarla birlikte — ve faturada nasıl ayrı gösterileceği örneklerle işleniyor.

03Döviz işlemleri ve kur değerlemesi nasıl anlatılıyor?

Turizm işletmelerinde sık görülen döviz tahsilatları, kur farklarının kambiyo hesaplarına işlenmesi ve dönem sonu değerleme örnek kayıtlarla birlikte uygulamalı gösteriliyor.

04Yurt dışına verilen hizmetlerde KDV istisnası nasıl uygulanıyor?

Hizmetin yurt dışındaki bir müşteri için yapılması ve faturanın o müşteri adına düzenlenmesi şartıyla KDVK m.11 kapsamında istisna uygulanabiliyor; yurt içinde yararlanılan konaklama hizmetlerinin bu kapsama girmediği örneklerle anlatılıyor.

05Hizmet üretim maliyeti hesabında dikkat edilmesi gereken risk ne?

740 hesabının bir kısmının kâr veya zarar görünümünü değiştirmek amacıyla başka bir hesaba aktarılması VUK m.359 kapsamında muhasebe hilesi sayılabiliyor; bu riskin nasıl önleneceği örneklerle gösteriliyor.

Eğitimin bütün soruları