Üretim muhasebesi nasıl yapılır? Hesaplar ve kayıtlar

Üretim muhasebesinde hammadde, işçilik ve genel üretim giderleri sırasıyla 710 ilk madde ve malzeme, 720 direkt işçilik ve 730 genel üretim giderleri hesaplarında toplanır. Dönem sonunda bu maliyetler yarı mamul ve mamul hesaplarına aktarılır, mamul satıldıkça satılan mamul maliyetine geçer. Vergi Usul Kanunu bakımından geçerli yöntem tam maliyet yöntemidir.

Üretim muhasebesinde hangi hesaplar kullanılır?

• 710 ilk madde ve malzeme: ürüne doğrudan giren hammadde ve malzeme.
• 720 direkt işçilik: ürüne doğrudan yüklenebilen işçilik.
• 730 genel üretim giderleri: ürüne doğrudan yüklenemeyen, ancak üretimle ilgili enerji, fabrika amortismanı, dolaylı malzeme gibi giderler.
• 740 hizmet üretim maliyeti: hizmet işletmelerinde hizmetin üretimi için katlanılan giderler.

Bu hesaplar tek düzen hesap planında yer alır ve üretim işletmesinin hesap planı kurulurken bu yapıya göre kurgulanır.

Mamul maliyeti hangi adımlarla hesaplanır?

1. Hesap planını kur. Üretim işletmesine uygun maliyet hesapları açılır; gider kalemleri baştan doğru hesaba yönlendirilir.
2. Randıman analizi yap. Kapasite raporu ya da üretim reçetesi ile ürün başına hangi girdinin ne kadar kullanıldığı ve girdiden ne kadar çıktı elde edildiği belirlenir.
3. Hammaddeyi 710'a al. Üretime verilen hammadde ve malzeme stoktan çıkarılıp 710 hesabında izlenir.
4. İşçiliği 720'ye al. Üretimde çalışan işçilerin ücret ve bağlı giderleri direkt işçilik olarak izlenir.
5. Genel üretim giderlerini 730'da topla. Enerji ve fabrika amortismanı gibi ortak giderler önce toplanır, sonra uygun bir dağıtım anahtarıyla ürünlere dağıtılır.
6. Toplam üretim maliyetini ve birim maliyeti bul. Üç maliyet hesabının toplamı üretilen miktara bölünerek birim maliyet çıkarılır.
7. Dönem sonu aktarımlarını yap. Maliyet yarı mamul ve mamul hesaplarına aktarılır, satılan kısım satılan mamul maliyetine geçer ve gelir tablosu kapatılır.

Hammaddeden satışa kayıt akışı nasıl görünür?

1. Hammadde satın alındığında ilk madde ve malzeme stok hesabı ile indirilecek KDV borç, satıcılar hesabı alacak yazılır.
2. Üretime verilen malzeme için 710 hesabı borç, ilk madde ve malzeme stok hesabı alacak yazılır.
3. İşçilik ve genel üretim giderleri dönem içinde sırasıyla 720 ve 730 hesaplarına borç yazılır.
4. Dönem sonunda toplanan maliyetler yarı mamul ya da mamul hesabına aktarılır.
5. Mamul satıldığında satış geliri ayrıca kaydedilir, mamulün maliyeti satılan mamul maliyeti hesabına geçer.

Randıman analizi nedir, neden önemlidir?

Randıman, üretimde kullanılan girdiyle elde edilen çıktı arasındaki ilişkiyi gösterir. Muhasebe tarafında maliyet hesabının dayanağıdır; vergi incelemesinde ise kayıt dışı üretimin tespitinde temel araç olarak kullanılır. Kapasite raporu varsa analiz onun üzerine kurulur. Kapasite raporu yoksa mükellef ve üretimdeki yetkililerle görüşülerek üretim reçetesi oluşturulur; hangi girdinin ürün başına ne kadar kullanıldığı sektör bilgisiyle birlikte tek tek tespit edilir.

VUK hangi maliyet yöntemini kabul eder?

Vergi Usul Kanunu yalnızca tam maliyet yöntemini kabul eder; mamul maliyeti VUK m.275 hükmüne göre hesaplanır. Değişken maliyet, direkt maliyet ve normal maliyet gibi yöntemler yönetim muhasebesinde kullanılabilir, ancak vergi kayıtları açısından geçerli sayılmaz. Fırsat maliyeti (bir seçeneği seçince vazgeçilen diğer alternatifin kazancı) ve batık maliyet (geri alınamayan geçmiş harcama) de yönetim kararlarında kullanılan kavramlardır; defter kayıtlarına doğrudan girmez.

Stok değerlemede hangi yöntemler kullanılır?

VUK'un kabul ettiği gerçek maliyet, ağırlıklı ortalama ve hareketli ortalama yöntemleri kullanılabilir. Son giren ilk çıkar yöntemi VUK tarafından kabul edilmediği için kullanılmaz. Seçilen yöntemin hammadde, yarı mamul ve mamul stoklarında tutarlı uygulanması önemlidir; aksi halde dönemler arası karşılaştırma bozulur.

Enerji ve amortisman gibi ortak giderler nasıl dağıtılır?

Fabrika binası, elektrik ve su gibi ortak giderler üretim ve yönetim bölümü arasında paylaştırılır. Dağıtım, sayaç, kullanılan alan, makine saati ya da işçi sayısı gibi ölçülebilir bir anahtara dayanmalı ve dayanağı belgelenmelidir. Üretime düşen pay 730 hesabına, yönetim bölümüne düşen pay ise yönetim giderine gider. Yönetim giderlerinin mamul maliyetine ne ölçüde eklenebileceği ayrıca değerlendirilir.

Sık yapılan hatalar

• Reçete ya da kapasite raporu olmadan, yalnızca tahmine dayanarak maliyet hesaplamak.
• Fireyi ve randıman farkını hesaba katmamak.
• Ortak giderlerin tamamını üretime ya da tamamını yönetime yazmak.
• Yönetim muhasebesi yöntemlerini, örneğin değişken maliyeti, vergi kayıtlarında kullanmak.
• Son giren ilk çıkar gibi VUK'ta kabul görmeyen bir stok değerleme yöntemini uygulamak.
• Dönem sonunda yarı mamul ve mamul aktarımlarını yapmadan gelir tablosunu kapatmak.
• Direkt ve dolaylı giderleri birbirine karıştırmak.

True Eğitim'in Üretim-Maliyet Muhasebesi Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler: üretim işletmesinde kullanılan hesaplar, vergi mevzuatı, randıman analizi, VUK'a göre maliyet hesaplaması, stok değerleme yöntemleri ve dönem sonu işlemleri gösterilir. Hammadde alımından mamul satışına uzanan bir örnek uygulamada yevmiye kayıtları kurulur ve birim üretim maliyeti tablosu çıkarılır. Eğitmen YMM Musa İnci'dir.