Araç Satış Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?
İçindekiler9
- 01Araç satış kaydından önce hangi belgeler kontrol edilir?
- 02Araç satış kaydını hangi sorular belirler?
- 03Yetkili satıcıda yeni araç satışı nasıl kaydedilir?
- 04Yedek parça ve servis satışı nasıl kaydedilir?
- 05İkinci el araç satışında KDV nasıl hesaplanır?
- 06Şirket aracını satarken kayıt nasıl yapılır?
- 07Kiralama ve satın alma kayıtları neden ayrıdır?
- 08Rent a car işletmesinde gelir ve amortisman nasıl izlenir?
- 09Sık yapılan hatalar
Araç satışının muhasebe kaydı, satıcının yetkili satıcı, galeri ya da aracı kendi duran varlığı olarak kullanan şirket olmasına göre değişir. Kaydı üç şey belirler: aracın nasıl ve kimden alındığı, KDV'nin alışta ve satışta nasıl hesaplandığı, aracın stok mu yoksa duran varlık mı sayıldığı. Bu üçü netleşmeden satış kaydı kurulamaz.
Araç satış kaydından önce hangi belgeler kontrol edilir?
- Alış belgesi: fatura mı, noter satış senedi mi?
- Satıcının KDV mükellefiyet durumu.
- Ruhsat ve tescil bilgisi ile fatura bilgilerinin uyumu.
- Yeni araçta ÖTV ve KDV ayrıştırması; maliyet bu ayrıma göre belirlenir.
- Satış faturası ve gerekiyorsa özel matrah hesabı.
Araç satış kaydını hangi sorular belirler?
Kayıttan önce şu soruların cevabı belgeden okunur:
- Araç kimden ve hangi belgeyle alındı: fatura mı, noter satış senedi mi?
- Satıcı KDV mükellefi miydi?
- Araç ticari mal olarak mı alındı, yoksa işletmede kullanılmak üzere duran varlık olarak mı?
- Araç binek otomobil mi? Öyleyse gider kısıtlaması gündeme gelir.
Bu sorular netleşince kayıt dört kalemde toplanır: araç maliyeti, satış hasılatı, KDV ve varsa kâr ya da zarar.
Yetkili satıcıda yeni araç satışı nasıl kaydedilir?
Yetkili satıcıda sıfır aracın maliyeti ÖTV ve KDV ayrıştırılarak belirlenir. Satılmak üzere alınan araç ticari mallar hesabında izlenir ve satışta bu hesaptan çıkarılır; satışta hasılat ve satılan malın maliyeti birlikte yazılır. Yedek parçada ise işçilik eklenerek satılan mal veya hizmetin maliyeti oluşturulur.
Yedek parça ve servis satışı nasıl kaydedilir?
Yetkili satıcıda yedek parça satışı ile servis işçiliği ayrı gelir kalemleridir. Satılan parça ticari mallar hesabından çıkar; serviste kullanılan malzeme ise ilk madde ve malzeme hesabında izlenebilir ve işçilik eklenerek servis hizmetinin maliyeti oluşur. Parça ve işçilik tek faturada gösterilse bile kayıtta ayrı izlenir; böylece servis faaliyetinin kârlılığı görülebilir.
İkinci el araç satışında KDV nasıl hesaplanır?
Satıcı KDV mükellefi değilse
Noter satış senediyle alınan araçta alış KDV'si bulunmaz. Araç ticaretiyle uğraşan işletme, satışta KDVK m.23 kapsamındaki özel matrahı uygular: KDV, satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark üzerinden hesaplanır.
Satıcı KDV mükellefiyse
Alış belgesinde KDV hesaplanmışsa alış KDV'si indirim konusu yapılır ve satışta genel oranda KDV hesaplanır. Satıcı mükellef olsa bile araç istisna kapsamında satılmışsa, örneğin şirketin istisnalı sattığı bir aktif araçta, alışta KDV bulunmaz; KDVK m.23/f özel matrahı bu alımları da kapsar.
İki durumun ayrımı alış belgesine bakılarak yapılır; satıcının mükellefiyet durumu varsayılmaz, belgede KDV hesaplanıp hesaplanmadığı ya da alışın istisna kapsamında olup olmadığı teyit edilir.
İkinci el araç ticareti için yetki belgesi gerekir ve belge başvurusunda şu koşullar aranır: gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti, meslek odası kaydı ve faaliyet konusunda ikinci el ticaretin bulunması (Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.6). Araç alım satımının ticari faaliyet sayılma sınırı da bu değerlendirmenin parçasıdır. Bu koşullar kayıt kurulmadan önce kontrol edilir. Yeni araç bayiliği, yani yetkili satıcılık ise marka ile yapılan sözleşmeyle kurulur.
Şirket aracını satarken kayıt nasıl yapılır?
Duran varlık olarak izlenen araç satıldığında birikmiş amortisman kapatılır; aracın net defter değeri ile satış bedeli arasındaki fark kâr ya da zarar olarak yazılır. Binek otomobilde satın alma kaydı da ayrıdır: ÖTV ve KDV toplamı belirli bir sınıra kadar gider yazılabilir ya da aracın maliyetine eklenebilir, aşan kısım kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydedilir.
Kiralama ve satın alma kayıtları neden ayrıdır?
Şirketin kullandığı binek otomobil satın alınmışsa araç duran varlık olarak kaydedilir ve amortismana tabi tutulur. Aynı araç kiralanmışsa kira bedeli gider olarak kaydedilir ve duran varlık oluşmaz. İki durumda gider kısıtlaması, KDV ve amortisman ayrı yürüdüğü için sözleşmenin türü kayıttan önce belirlenir. Kiralama giderlerinde de kısıtlama gündeme gelebilir.
Rent a car işletmesinde gelir ve amortisman nasıl izlenir?
Araç kiralama işletmesinin kiralama geliri hasılat hesabında izlenir. Kiraya verilen araç işletmenin duran varlığıdır ve amortismana tabidir. Esas faaliyet konusu araç kiralama olan işletmede GVK m.40 uyarınca binek otomobil amortismanının tamamı gider yazılabilir; gider kısıtlaması uygulanmaz. Araç filodan çıkarılıp satıldığında ise birikmiş amortisman kapatılır ve net defter değeriyle satış bedeli arasındaki fark kâr ya da zarar yazılır.
Sık yapılan hatalar
- Noter satış senediyle alınan araçta alış KDV'si hesaplamak ya da indirim konusu yapmak.
- Aracın stok mu yoksa duran varlık mı olduğunu belirlemeden satış kaydı kurmak.
- Alış belgesinde KDV hesaplanmış araçta özel matrah uygulamak, ya da istisna kapsamında KDV'siz alınan araçta özel matrahı atlamak.
- Binek otomobilde ÖTV ve KDV toplamının gider kısıtlamasını hesaplamadan tamamını gider yazmak.
- Rent a car işletmesinde amortisman kısıtlaması uygulamak, ya da kiralama dışı faaliyette kısıtlamayı atlamak.
- İkinci el araç ticareti için gereken yetki belgesi ile mükellefiyet ve meslek odası kaydı koşullarını kontrol etmeden müşteriyi faaliyete yönlendirmek.
True Eğitim'in Otomotiv Muhasebesi Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler. Programda yeni araç satan yetkili satıcının ve ikinci el araç ticareti yapan işletmenin kayıtları, ikinci el araçta KDV uygulaması, araç kiralama işletmeleri, binek otomobillerde gider kısıtlaması, kiralama giderleri, satın alma ve amortisman kayıtları yer alır. Dersleri SMMM Nedime Özdamar anlatır.
Bu rehberin eğitimi
Otomotiv Muhasebesi Eğitimi
Otomotiv Muhasebesi hakkında sık sorulanlar
01İkinci el araç alım-satımında KDV nasıl hesaplanıyor?
Satıcı KDV mükellefiyeti olmayan bir kişiyse noter satış senediyle alınan araçta alış KDV'si bulunmaz; satış-alış farkı üzerinden KDVK m.23 kapsamındaki özel matrahla KDV hesaplanır. Satıcı KDV mükellefi olup alışta KDV hesaplanmışsa alış KDV'si indirim konusu yapılıp satışta genel oranda KDV hesaplanır; mükellef olanlardan istisna kapsamında yapılan alımlar da özel matraha dahildir.
02Binek otomobilde ÖTV ve KDV gider kısıtlaması nasıl işleniyor?
ÖTV ve KDV toplamı GVK m.40'taki sınıra kadar doğrudan gider yazılabilir ya da aracın maliyetine eklenebilir; aşan kısım kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydedilir. Binek otomobil alışındaki KDV ise (kiralama veya işletme faaliyetinde kullanılanlar hariç) KDVK m.30/b gereği indirim konusu yapılamaz. Ders bu ayrımı gerçek yevmiye kayıtları üzerinden gösterir.
03Rent a car işletmelerinde amortisman gider kısıtlamasına tabi mi?
Hayır. Esas faaliyet konusu araç kiralama olan işletmelerde GVK m.40 uyarınca binek otomobil amortismanının tamamı gider yazılabilir, gider kısıtlaması uygulanmaz. Ders bu istisnayı örnekle ayırt eder.
04Yetkili satıcı (bayi) muhasebesi eğitimde neyi kapsıyor?
Yeni araç satışının kayıt düzeni; sıfır aracın maliyeti, ÖTV ve KDV'sinin ayrıştırılması, ticari mallar hesabından (153) satış kaydına geçiş örnek kayıtlarla işleniyor.
05Yetki belgesi başvuru süreci eğitimde anlatılıyor mu?
Evet. İkinci el araç ticareti için yetki belgesi başvurusunda gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti, meslek odası kaydı ve faaliyet konusunda ikinci el ticaretin bulunması gibi başvuru koşulları ve bir takvim yılında belirli sayının üzerindeki ikinci el araç satışının ticari faaliyet sayılması (Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.5) anlatılıyor; başvuru sürecinin takibi meslek mensubunun asli işi olarak sunulmuyor.

