Kat Karşılığı İnşaatta Arsa Sahibine Fatura Kaydı
İçindekiler7
- 01Kat karşılığı inşaatta müteahhit hangi iki işlemi yapar?
- 02Arsa sahibine kesilecek faturanın bedeli nasıl belirlenir?
- 03Muhasebe kaydı adım adım nasıl kurulur?
- 04Bağımsız birim maliyeti neden daire bazında hesaplanır?
- 05Arsa sahibine kesilen faturadaki KDV neden ayrı izlenir?
- 06Taahhüt işindeki kayıt düzeniyle fark nedir?
- 07Sık yapılan hatalar
Kat karşılığı inşaatta müteahhit, arsa payını arsa sahibinden devralır; karşılığında yaptığı bağımsız birimleri ona teslim eder. Arsa sahibine kesilecek faturanın bedeli maliyet bedeli esasıyla belirlenir. Muhasebede bu fatura satış olarak, devralınan arsa payı ise bağımsız birimin maliyetinin parçası olarak kaydedilir. Faturadaki KDV çoğu durumda tahsil edilemese de beyan edilir; tahsil edilemeyen tutar arsa sahibinden alacak olarak ayrı bir hesapta izlenir.
Kat karşılığı inşaatta müteahhit hangi iki işlemi yapar?
Bu modelde taraflar arasında para yerine mal değişimi vardır. Müteahhit açısından bir yanda arsa payının alımı, öbür yanda bağımsız birimlerin teslimi bulunur. Teslim, KDV'ye tabi bir işlemdir ve karşılığında para ödenmemesi onu faturasız bırakmaz. Bu yüzden arsa sahibine de olağan bir satıştaki gibi fatura düzenlenir.
Kat karşılığı inşaat, özel inşaat işlerinin içinde yer alır. Başkasının işini hak ediş karşılığında yapan taahhüt işinden farkı şudur: müteahhit burada kendi hesabına inşa eder ve ortaya çıkan bağımsız birimleri arsa sahibine verir ya da satışa çıkarır.
Arsa sahibine kesilecek faturanın bedeli nasıl belirlenir?
Fatura bedeli gelişigüzel yazılmaz. Kat karşılığı inşaatta arsa sahibine bırakılan bağımsız birimlerin bedeli, KDVK m.27/6 gereği doğrudan VUK m.267/2'deki ikinci sıradaki maliyet bedeli esasına göre bulunur; genel gider payı bedele katılır, arsa sahibine kalan birimlerin arsa payı maliyete eklenmez. Hesap yapılırken şu noktalara bakılır:
- Her bağımsız birimin niteliği ve net alanı ayrı ayrı belirlenir.
- Kâr haddinin toptan mı perakende mi uygulanacağı, arsa sahibinin KDV mükellefi olup olmamasına göre belirlenir (KDV Genel Uygulama Tebliği I/B-8.2).
- Her birimin maliyeti daire bazında hesaplanır; böylece arsa sahibine verilen birim ile satışa kalan birim birbirinden ayrışır.
Net alan, KDV oranını da etkiler. Konut tesliminde oran, birimin net alanına göre kademeli uygulanır; bu yüzden fatura düzenlenmeden önce her dairenin net alanı belgeyle teyit edilir.
Muhasebe kaydı adım adım nasıl kurulur?
- Arsa payı müteahhide geçerken arsa maliyeti belirlenir. Tapu harcı da bu maliyete dahil edilir (VUK m.262).
- Malzeme, işçilik ve genel giderler inşaat maliyeti olarak toplanır. Bağımsız birimler daire bazında 151 ve 152 hesaplarının alt hesaplarında izlenir.
- Hangi dairelerin arsa sahibine, hangilerinin satışa gideceği belirlenir; arsa payı ve ortak maliyetler daireler arasında dağıtılır.
- Arsa sahibine teslim edilen birimler için maliyet bedeli esasına göre bulunan bedel üzerinden fatura düzenlenir. Fatura bedeli satış hasılatına, teslim edilen dairelerin maliyeti ise satılan malın maliyetine yazılır.
- Arsa sahibine olan arsa bedeli borcu ile bu faturadan doğan alacak birbirine karşılık gelir ve kapatılır. Tahsil edilemeyen KDV varsa yine beyan edilir ve arsa sahibinden alacak olarak ayrı hesapta izlenir.
- Dönem sonunda henüz teslim edilmemiş veya satılmamış birimlerin maliyeti stok olarak sonraki döneme devredilir.
Her adım belgeye dayanır: tapu devri, daire listesi, net alan bilgisi ve fatura birbiriyle tutarlı olmalıdır.
Bağımsız birim maliyeti neden daire bazında hesaplanır?
Bir inşaatta daireler metrekare, kat ve konum olarak birbirinden farklıdır; arsa payı, ortak alanlar ve genel giderler her daireye aynı ağırlıkta düşmez. Maliyet tek havuzda tutulursa arsa sahibine verilen birimin ve satışa çıkan birimin gerçek maliyeti görünmez. Daire bazında hesap ise üç şeyi mümkün kılar: arsa sahibine kesilecek faturanın bedeliyle maliyetin karşılaştırılması, satışa kalan birimlerin kârının ayrı hesaplanması ve henüz tamamlanmamış birimlerin dönem sonunda stokta doğru değerle gösterilmesi.
Arsa sahibine kesilen faturadaki KDV neden ayrı izlenir?
Arsa sahibi karşılığında para ödemediği için faturadaki KDV'yi müteahhit çoğu durumda tahsil edemez. Ancak tahsil edilememesi beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz: fatura düzenlenince KDV hesaplanan KDV olarak beyan edilir ve ödenir. Tahsil edilemeyen tutar kayıt dışı bırakılmaz; arsa sahibinden alacak olarak ayrı bir hesapta izlenir ve takibi yapılır.
Taahhüt işindeki kayıt düzeniyle fark nedir?
Taahhüt işinde maliyetler 170 hesapta, hak ediş bedelleri 350 hesapta birikir; kazanç işin bittiği yıl tespit edilir ve iş bitince 350 hesap 600'e, 170 hesap 622'ye aktarılır. Özel inşaatta ise maliyet bağımsız birimlere göre 151 ve 152 hesaplarında izlenir. Bu iki düzen birbirinin yerine kullanılamaz; kat karşılığı inşaatı 170 hesapta tutmak, maliyeti daire bazında görmeyi engeller.
Özel inşaatta SGK'nın asgari işçilik uygulaması da (5510 sayılı Kanun m.85) maliyet ve işçilik kayıtlarının kontrol ölçüsüdür; işçilik giderleri bu ölçüyle karşılaştırılarak izlenir.
Sık yapılan hatalar
- Arsa sahibine teslim edilen birimler için para el değiştirmediği gerekçesiyle fatura kesmemek.
- Fatura bedelini maliyet bedeli esasına göre (genel gider payı ve kâr haddi eklenerek) değil, gelişigüzel belirlemek.
- Tapu harcını arsa maliyetine eklemek yerine doğrudan gider yazmak.
- Maliyetleri tek havuzda tutup daire bazında dağıtmamak; sonuçta hangi birimin ne kadara mal olduğu görünmez.
- Kat karşılığı inşaatı taahhüt işi gibi 170 ve 350 hesaplarında izlemek.
- Tahsil edilemeyen KDV'yi beyan etmemek, alacak olarak izlememek ya da gelir gibi göstermek.
True Eğitim'in İnşaat Muhasebesi Eğitimi bu konuyu uygulamalı işler: taahhüt ve özel inşaat ayrı bölümlerde, hesap planı hazırlanması, maliyetlerin hesaplanması, hakediş işlemleri, kat karşılığı inşaatlarda maliyet hesabı, arsa sahibi fatura tutarının hesaplanması ve asgari işçilik hesaplaması başlıklarıyla ele alınır. Dersleri YMM Musa İnci anlatır.
Bu rehberin eğitimi
İnşaat Muhasebesi Eğitimi
İnşaat Muhasebesi hakkında sık sorulanlar
01Taahhüt ve kat karşılığı inşaat ayrımı nasıl işleniyor?
Taahhüt işlerinde hak ediş, stopaj ve yıllara yaygın vergileme; özel/kat karşılığı inşaatlarda maliyet hesabı, arsa sahibi faturası ve KDV oranı ayrı bölümlerde işlenir. İki modelin hesap planı ve vergilendirme mantığı birbirinden farklı olduğu için ayrı örneklerle çözülür.
02Yıllara yaygın inşaat vergilendirmesi kapsama dahil mi?
Evet, eğitimin ana eksenlerinden biri. GVK m.42 ve m.44 kapsamında işin bittiği yıl kâr/zarar tespiti, her hak edişte kesilen stopaj ve geçici vergi muafiyeti örneklerle işlenir.
03Asgari işçilik hesaplaması gösteriliyor mu?
Evet. SGK'nın 5510 sayılı Kanun m.85 kapsamındaki asgari işçilik uygulaması, birim metrekare maliyeti ve indirimli/indirimsiz oran farkı örnek üzerinden gösterilir.
04Hakediş muhasebesi nasıl anlatılıyor?
Hak ediş faturasının hazırlanması, stopaj ve KDV tevkifatı kesintileriyle kayıt düzeni, maliyetlerin 170'te, hak ediş bedellerinin 350'de izlenmesi ve iş bitince 622/600'e aktarımı uygulamalı örneklerle gösterilir.
05Yıllara yaygın inşaatta kesilen stopaj nasıl mahsup ediliyor?
Her hak edişte kesilen stopaj geçici vergiden mahsup edilmez; yalnızca işin bittiği yılın yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden düşülür. Kalan fark iade veya mahsup olarak talep edilir.

