Geçici Vergi Nedir? Kimler Öder, Nasıl Hesaplanır?

Geçici vergi, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin cari dönem kazançları üzerinden yıllık vergilerine mahsuben peşin ödedikleri vergidir. Amaç, verginin kazancın doğduğu yıl içinde tahsil edilmesidir.

Kimler Geçici Vergi Öder?

Ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar vergisi mükellefleri geçici vergi öder. Basit usulde vergilendirilenler, ücret geliri elde edenler, gayrimenkul ve menkul sermaye iradı sahipleri ile zirai kazanç sahipleri geçici vergi beyannamesi vermez. Tasfiye halindeki kurumlar da tasfiye dönemlerinde geçici vergi ödemez.

Dönemler ve Hesaplama

Geçici vergi üçer aylık dönemler itibarıyla, yılbaşından dönem sonuna kadar olan kümülatif kazanç üzerinden hesaplanır; önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergi mahsup edilir. Kazanç tespitinde yıllık beyannamedeki kurallar geçerlidir: dönemsellik esas alınır, reeskont ve şüpheli alacak karşılığı gibi ihtiyari uygulamalar dönem bazında kullanılabilir, geçmiş yıl zararları indirilebilir.

%10 Yanılma Payı

Geçici vergi matrahının eksik beyan edildiğinin tespitinde %10''a kadar olan eksiklikler için ceza uygulanmaz; bu tutarı aşan eksik beyanlarda re''sen veya ikmalen tarhiyat yapılır ve vergi ziyaı cezası ile gecikme faizi devreye girer. Yanılma payı, dönem içi tahminlerin doğası gereği tanınan bir toleranstır.

Mahsup ve İade

Ödenen geçici vergi, yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Mahsup edilemeyen tutar, mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilir; kalan tutar talep halinde iade edilir. Tahakkuk ettirilmiş ancak ödenmemiş geçici vergi yıllık beyannamede mahsup edilemez.

Geçici verginin beyanı, mahsup düzeni ve özellikli durumları True Eğitim''in Gelir Vergisi Kanunu Eğitimi''nde uygulamalı olarak anlatılmaktadır.

Uygulamada En Çok Karışan Noktalar

Geçici vergi, yıllık beyannamenin küçük bir kopyası değildir; kendi mantığı vardır. Büroda en sık tekrarlanan hatalar şunlarda toplanır:

• Kümülatif hesaplama unutulur. Her dönem, yılbaşından o dönemin sonuna kadar olan kazanç üzerinden hesaplanır; yalnızca o üç ayın kazancı üzerinden değil. Önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergi mahsup edilir.
• İhtiyari uygulamalar dönem bazında değerlendirilmez. Reeskont ve şüpheli alacak karşılığı gibi uygulamalar her dönem için ayrı ayrı tercih edilebilir; bir dönem uygulanması sonraki dönemleri bağlamaz.
• Tahakkuk eden ama ödenmeyen geçici vergi mahsup edilmeye çalışılır. Yıllık beyannamede mahsup edilebilmesi için geçici verginin ödenmiş olması gerekir.
• Dönemsellik ihmal edilir. Gelir ve giderin hangi döneme ait olduğu, kazancın hangi geçici vergi dönemine gireceğini doğrudan belirler.

Geçici Vergi Kimin Gündemine Girer?

Bu konu üç grubu doğrudan ilgilendirir. Birincisi, dönem kapanışlarında beyanname hazırlayan meslek mensupları; hesaplama hatası hem cezaya hem yıl sonunda düzeltme yüküne dönüşür. İkincisi, nakit akışını planlayan işletme sahipleri; geçici vergi yıl içinde çıkan bir nakit kalemidir ve öngörülmediğinde dönem sonunda sürprize dönüşür. Üçüncüsü, SMMM ve YMM sınavına hazırlananlar; geçici vergi, gelir ve kurumlar vergisi müfredatının kesiştiği başlıklardan biridir.

Mevzuattaki Yeri

Geçici verginin yasal dayanağı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 120. maddesidir. Kurumlar vergisi mükellefleri için uygulama, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun ilgili maddesi aracılığıyla aynı hükme bağlanır. Beyan, ödeme ve mahsup düzenine ilişkin ayrıntılar Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğ ve sirkülerlerinde açıklanır.

Oranlar, dönem tarihleri ve beyan süreleri yıldan yıla değişebildiği için bu yazıda yer verilmemiştir. Güncel değerler için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın resmî duyurularına bakılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Geçici vergi ayrı bir vergi türü müdür?

Hayır. Yıllık gelir veya kurumlar vergisine mahsuben peşin alınan bir ödemedir. Yıl sonunda hesaplanan vergiden düşülür.

Zarar eden mükellef geçici vergi öder mi?

İlgili dönemde matrah oluşmuyorsa ödenecek geçici vergi çıkmaz. Beyanname verme yükümlülüğü ise mükellefiyet türüne göre değerlendirilir.

Fazla ödenen geçici vergi ne olur?

Yıllık beyannamede mahsup edilir. Mahsup sonrası kalan tutar, mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilebilir; kalanı talep üzerine iade edilir.